Police Population Ratio : मुंबईत १००० लोकांमागे फक्त २ पोलीस! देशातील पोलीस संख्याबळाचे धक्कादायक वास्तव
स्पर्धा परीक्षांची, विशेषतः ‘पोलीस भरती’ची तयारी करणाऱ्या सर्व विद्यार्थी मित्रांनो, प्रशासकीय व्यवस्था आणि चालू घडामोडींचा अभ्यास करताना आपल्याला देशातील आणि राज्यातील कायदा व सुव्यवस्थेची स्थिती माहिती असणे आवश्यक असते. नुकत्याच समोर आलेल्या एका आकडेवारीनुसार, मुंबईसह देशातील अनेक मोठ्या शहरांमध्ये लोकसंख्येच्या तुलनेत पोलिसांचे प्रमाण अत्यंत कमी असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
आजच्या या लेखात आपण मुंबई पोलिसांचे सद्यस्थितीतील संख्याबळ आणि इतर राज्यांच्या राजधानीतील पोलिसांची स्थिती यावर सविस्तर चर्चा करणार आहोत. परीक्षेच्या दृष्टीने यात दिलेले आकडे आणि अहवालाचे नाव अत्यंत महत्त्वाचे आहे. Police Population Ratio
मुंबई पोलिसांचे एकूण संख्याबळ आणि सद्यस्थिती
कोणत्याही शहराची सुरक्षा ही तिथल्या पोलीस दलाच्या कार्यक्षमतेवर आणि त्यांच्या संख्याबळावर अवलंबून असते.
सध्या मुंबई पोलिसांचे एकूण संख्याबळ ५१,२७९ इतके आहे.
या एकूण बळापैकी ५,८८२ पोलीस अधिकारी (Officers) पदावर कार्यरत आहेत.
सर्वात महत्त्वाची अडचण: पोलिसांचे हे संपूर्ण ५१ हजारांचे बळ केवळ गुन्हेगारी रोखण्यासाठी किंवा सामान्य जनतेच्या सुरक्षेसाठी वापरता येत नाही. कारण, व्हीआयपी सुरक्षा (VIP Security), विविध मोर्चे, सण-उत्सवांचा बंदोबस्त आणि इतर प्रशासकीय व्यवस्थांमुळे यातील तब्बल २० टक्के पोलीस बळ अडकून पडते. त्यामुळे प्रत्यक्ष रस्त्यावर गस्त घालण्यासाठी किंवा गुन्हेगारी तपासासाठी पोलिसांची संख्या आणखी कमी होते. Police Population Ratio
वाढती लोकसंख्या विरुद्ध पोलिसांचे प्रमाण (Police to Population Ratio)
एकीकडे पोलिसांच्या अपुऱ्या संख्येचा प्रश्न असताना, दुसरीकडे मुंबईची लोकसंख्या वेगाने वाढत आहे.
सध्या मुंबईची लोकसंख्या पावणेदोन कोटींच्या (सुमारे १.७५ कोटी) घरात पोहोचली आहे.
या प्रचंड लोकसंख्येचे आणि पोलिसांच्या संख्येचे गणित मांडले, तर एक अत्यंत धक्कादायक वास्तव समोर येते.
सध्या मुंबईत एक लाख लोकसंख्येमागे केवळ २७० पोलीस उपलब्ध आहेत.
सोप्या भाषेत सांगायचे तर, प्रत्येक १००० गावकऱ्यांमागे किंवा नागरिकांमागे संरक्षणासाठी फक्त २ ते ३ पोलीस उपलब्ध आहेत. कायदा व सुव्यवस्था राखण्यासाठी हे प्रमाण अत्यंत अपुरे मानले जाते. Police Population Ratio
देशातील इतर प्रमुख शहरांची स्थिती काय आहे?
फक्त मुंबईतच नाही, तर देशातील इतर मोठ्या महानगरांमध्येही पोलिसांच्या अपुऱ्या संख्याबळाची समस्या आहे:
दिल्ली (देशाची राजधानी): नवी दिल्लीत सुरक्षेचे कडे अधिक कडक असते. तरीही तिथे १००० लोकांमागे केवळ ३ ते ४ पोलीस बंदोबस्तासाठी उपलब्ध आहेत.
बंगळुरू, हैदराबाद आणि कोलकाता: या तीन आयटी (IT) आणि प्रमुख शहरांमधील स्थिती तर मुंबईपेक्षाही वाईट आहे. या शहरांमध्ये १००० लोकसंख्येमागे अवघा १ पोलीस उपलब्ध आहे. Police Population Ratio
ही आकडेवारी कोणी प्रसिद्ध केली? (परीक्षेसाठी महत्त्वाचा मुद्दा)
विद्यार्थी मित्रांनो, स्पर्धा परीक्षांमध्ये बऱ्याचदा असा प्रश्न विचारला जातो की, हा अहवाल कोणी दिला?
तर, वरील सर्व धक्कादायक आकडेवारी ‘राष्ट्रीय पोलीस संशोधन आणि विकास विभाग’ (Bureau of Police Research and Development – BPRD) यांच्या अहवालावरून स्पष्ट झाली आहे. हा मुद्दा तुमच्या नोट्समध्ये नक्की नोंदवून ठेवा.
निष्कर्ष (विद्यार्थ्यांसाठी टेकअवे):
या आकडेवारीवरून एक गोष्ट स्पष्ट होते की, वाढत्या लोकसंख्येनुसार पोलीस दलात मोठ्या प्रमाणावर मनुष्यबळाची कमतरता आहे. देशातील आणि राज्यातील कायदा व सुव्यवस्था अबाधित राखण्यासाठी भविष्यात मोठ्या प्रमाणावर ‘पोलीस भरती’ प्रक्रिया राबवणे प्रशासनाला अनिवार्य ठरणार आहे. त्यामुळे खाकी वर्दीचे स्वप्न पाहणाऱ्या तरुणांनी आपला अभ्यास आणि मैदानी चाचणीची तयारी अधिक जोमाने सुरू ठेवणे गरजेचे आहे. Police Population Ratio