MPSC Bailiff and Clerk Syllabus 2026 : MPSC मुंबई नगरपाल कार्यालय बेलिफ व लिपिक अभ्यासक्रम आणि परीक्षा योजना
महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगामार्फत (MPSC) मुंबईचे नगरपाल (शेरिफ) कार्यालय अंतर्गत बेलिफ व लिपिक, गटक (Bailiff and Clerk, GroupC) या पदांसाठीची परीक्षा योजना आणि सविस्तर अभ्यासक्रम जाहीर करण्यात आला आहे. जर तुम्ही या परीक्षेची तयारी करत असाल, तर स्पर्धा परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी तुम्हाला संपूर्ण परीक्षा पद्धती, गुणांची विभागणी आणि नेमका अभ्यासक्रम माहित असणे अत्यंत आवश्यक आहे.
या लेखामध्ये आपण या परीक्षेची संपूर्ण माहिती अगदी सोप्या भाषेत पाहणार आहोत. MPSC Bailiff and Clerk Syllabus 2026
२) परीक्षा योजना (Examination Scheme)
या परीक्षेमध्ये एकूण 2 प्रश्नपत्रिका (पेपर्स) असतील. संपूर्ण परीक्षा एकूण 400 गुणांची असणार आहे.
पेपर क्र. 1: 200 गुण
पेपर क्र. 2: 200 गुण
एकूण गुण: 400 गुण
खालील तक्त्यावरून तुम्हाला परीक्षेचे स्वरूप अधिक स्पष्टपणे समजेल:
पेपर क्र. व सांकेतांक विषय प्रश्नसंख्या गुण दर्जा माध्यम परीक्षेचा कालावधी प्रश्नपत्रिकेचे स्वरूप
पेपर 1
(सांकेतांक: 1193) मराठी
इंग्रजी 50
50 100
100 12 वी
पदवी मराठी MPSC Bailiff and Clerk Syllabus 2026
इंग्रजी 1 तास (60 मिनिटे) वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी (MCQs)
पेपर 2
(सांकेतांक: 1194) सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता चाचणी 100 200 पदवी मराठी व इंग्रजी 1 तास (60 मिनिटे) वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी (MCQs)
२) नकारात्मक गुणदान पद्धत (Negative Marking System)
या परीक्षेसाठी नकारात्मक गुणदान (Negative Marking) लागू आहे. त्यामुळे उत्तरं निवडताना काळजी घेणे गरजेचे आहे. नियम खालीलप्रमाणे आहेत:
25% किंवा 1/4 नेगेटिव्ह मार्किंग: प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी त्या प्रश्नाच्या एकूण गुणांमधून 25% किंवा 1/4 एवढे गुण वजा (कमी) करण्यात येतील.
एकापेक्षा अधिक उत्तरे देणे: जर तुम्ही एखाद्या प्रश्नासाठी एकापेक्षा जास्त पर्याय निवडले किंवा उत्तरपत्रिकेत पूर्ण वर्तुळ रंगवले नाही, तर ते उत्तर चुकीचे मानले जाईल आणि त्यासाठीही 1/4 गुण वजा केले जातील.
अपूर्णांकात गुण: वरील पद्धतीनुसार गुण वजा केल्यानंतर जर अंतिम गुणांची बेरीज अपूर्णांकात (Fraction) आली, तरीही ती अपूर्णांकातच ठेवली जाईल आणि पुढील गुणवत्ता यादी त्यासाठी आधारे तयार होईल.
अनुत्तरित प्रश्न: जर तुम्ही एखाद्या प्रश्नाचे उत्तर दिले नाही (प्रश्न सोडून दिला), तर अशा प्रश्नांसाठी कोणतीही नकारात्मक गुणांची पद्धत लागू असणार नाही (म्हणजे गुण वजा होणार नाहीत). MPSC Bailiff and Clerk Syllabus 2026
३) सविस्तर अभ्यासक्रम (Detailed Syllabus)
परीक्षेचे दोन्ही पेपर्स वस्तुनिष्ठ स्वरूपाचे असून त्यांचा सविस्तर अभ्यासक्रम खालील घटकांवर आधारित आहे:
📘 पेपर क्रमांक 1 : मराठी आणि इंग्रजी (गुण: 200)
या पेपरमध्ये उमेदवारांची भाषा विषयक क्षमता तपासली जाते.
1. मराठी (50 प्रश्न, 100 गुण):
सर्वसामान्य शब्दसंग्रह (Vocabulary)
वाक्यरचना
व्याकरण (Grammar)
म्हणी व वाक्प्रचार यांचा अर्थ आणि उपयोग
उताऱ्यावरील प्रश्नांची उत्तरे (Comprehension) MPSC Bailiff and Clerk Syllabus 2026
2. इंग्रजी (50 प्रश्न, 100 गुण):
Common Vocabulary
Sentence structure
Grammar
Use of Idioms and phrases & their meaning
Comprehension of passage
📙 पेपर क्रमांक 2 : सामान्य क्षमता चाचणी (गुण: 200)
या पेपरमध्ये एकूण 9 मुख्य घटकांचा समावेश आहे:
1. सामान्य बुद्धीमापन व आकलन:
उमेदवार किती लवकर व अचूकपणे विचार करू शकतो, हे आजमावण्यासाठी विचारले जाणारे प्रश्न.
2. चालू घडामोडी:
जागतिक, भारतासह आणि विशेषतः महाराष्ट्रातील चालू घडामोडी.
3. अंकगणित व सांख्यिकी:
मूलभूत गणितीय प्रक्रिया आणि सांख्यिकीवर आधारित प्रश्न.
4. कायदे व अधिनियम:
माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 (RTI Act 2005 अद्ययावत दुरुस्त्यांसह). महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम, 2015 (RTS Act 2015).
5. भारतीय संघ राज्यव्यवस्था आणि राज्यघटना:
भारतीय राज्यघटना: घटना कशी तयार झाली, घटनेच्या प्रस्तावनेमागची भूमिका व तत्वे, महत्वाची कलमे आणि ठळक वैशिष्ट्ये.
केंद्र व राज्य संबंध, निधर्मी राज्य, मूलभूत हक्क व कर्तव्ये, राज्याच्या धोरणाची मार्गदर्शक तत्वे (शिक्षण, युनीफॉर्म सिव्हील कोड/समान नागरी कायदा, स्वतंत्र न्यायपालिका).
राज्य प्रशासन: राज्यपाल, मुख्यमंत्री व मंत्रिमंडळ (त्यांची कर्तव्ये, अधिकार व कार्ये).
राज्य विधिमंडळ: विधानसभा, विधानपरिषद, त्यांचे सदस्य, अधिकार, कार्य, कर्तव्ये आणि विविध विधी समित्या.
स्थानिक स्वराज्य संस्था, कार्यकारी मंडळ व न्यायमंडळ. MPSC Bailiff and Clerk Syllabus 2026
6. आधुनिक भारताचा विशेषतः महाराष्ट्राचा इतिहास:
सामाजिक व आर्थिक जागृती (18851947).
महत्वाच्या व्यक्तींचे व समाजसुधारकांचे कार्य.
स्वातंत्र्यपूर्व भारतातील सामाजिक जागृतीतील वर्तमानपत्रांचे योगदान आणि शिक्षणाचा परिणाम.
स्वातंत्र्यपूर्व काळातील इतर समकालीन चळवळी आणि राष्ट्रीय चळवळी.
7. भारताचा व महाराष्ट्राचा भूगोल आणि पर्यावरण:
भूगोल: प्राकृतिक (Physical) भूगोल, मुख्य प्राकृतिक विभाग, हवामान शास्त्र (Climate), पर्जन्यमान व तापमान, पर्जन्यातील विभागवार बदल, नद्या, पर्वत व पठार, विविध भूरूपे.
राजकीय व प्रशासकीय: राजकीय विभाग, प्रशासकीय विभाग, नैसर्गिक संपत्ती (वने व खनिजे).
मानवी व सामाजिक भूगोल: लोकसंख्या, लोकसंख्येचे स्थानांतर (Migration of Population) व त्याचे उगम (Source) आणि इष्टस्थानावरील (Destination) परिणाम, ग्रामीण वस्त्या व तांडे, झोपडपट्ट्या व त्यांचे प्रश्न.
पर्यावरण: मानवी विकास व पर्यावरण, पर्यावरणपूरक विकास, नैसर्गिक साधनसंपत्तीचे संधारण (विशेषतः वनसंधारण), विविध प्रकारची प्रदूषणे व पर्यावरणीय आपत्ती.
संघटना: पर्यावरण संवर्धनात कार्यरत असलेल्या राज्य, राष्ट्रीय व जागतिक पातळीवरील संघटना/संस्था. MPSC Bailiff and Clerk Syllabus 2026
8. सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान:
- अ) भौतिकशास्त्र (Physics)
- ब) रसायनशास्त्र (Chemistry)
- क) प्राणीशास्त्र (Zoology)
- ड) वनस्पतीशास्त्र (Botany)
- इ) दूर संवेदन (Remote Sensing), हवाई व ड्रोन छायाचित्रण, भौगोलिक माहिती प्रणाली (GIS) व त्याचे उपयोजन.
- फ) माहिती व संप्रेषण तंत्रज्ञान (Information and Communication Technology ICT).
9. अर्थव्यवस्था व नियोजन, विकास विषयक अर्थशास्त्र:
समग्रलक्षी अर्थशास्त्र (Macro Economics): वृद्धी आणि विकास, सार्वजनिक वित्त, आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि आंतरराष्ट्रीय भांडवल.
भारतीय अर्थव्यवस्था: आव्हाने व आर्थिक सुधारणा, भारतीय शेती व ग्रामीण विकास, सहकार क्षेत्र, मौद्रिक व वित्तीय क्षेत्र, सार्वजनिक वित्त आणि वित्तीय संस्था, उद्योग व सेवा क्षेत्र, पायाभूत सुविधा विकास, आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि भांडवल.
महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: महाराष्ट्राच्या आर्थिक स्थितीचे विशेष अध्ययन.
📌 महत्वाची टीप: अभ्यासक्रमात ज्या ज्या ठिकाणी कायदे, नियम किंवा अधिनियमांचा उल्लेख करण्यात आला आहे, त्या संदर्भातील सर्वात नवीन दुरुस्त्या किंवा सुधारणा (Latest Amendments/Versions) विचारात घेऊनच अभ्यास करावा.
हा अभ्यासक्रम महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या (MPSC) परीक्षा नियंत्रक व सहसचिव ‘सरिता बांदेकरदेशमुख’ यांच्या स्वाक्षरीने प्रसिद्ध करण्यात आला आहे. परीक्षेची तयारी योग्य नियोजनासह सुरू करा आणि यश मिळवा. तुम्हाला परीक्षेसाठी खूप खूप शुभेच्छा! MPSC Bailiff and Clerk Syllabus 2026
