महाराष्ट्रातील स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणाऱ्या सर्व विद्यार्थ्यांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची अपडेट आहे. महाराष्ट्र राज्य बियाणे महामंडळ मर्यादित, अकोला (महाबीज) अंतर्गत अधिकारी आणि कर्मचारी पदांच्या संवर्गनिहाय सुधारित आकृतीबंधाला (Staffing Structure) महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी, पशुसंवर्धन, दुग्धव्यवसाय विकास व मत्स्यव्यवसाय विभागाने मंजुरी दिली आहे.
या संदर्भातील अधिकृत शासन निर्णय (GR) 16 जून 2026 रोजी निर्गमित करण्यात आला आहे. या सुधारित आकृतीबंधामुळे महामंडळातील एकूण मंजूर पदांची संख्या, नवीन पदे आणि मृत संवर्ग (कालबाह्य पदे) याबाबतचे चित्र आता स्पष्ट झाले आहे. Mahabeej Bharti 2026
महाबीज आकृतीबंध पार्श्वभूमी (Background)
महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांना किफायतशीर भावात दर्जेदार व प्रमाणित बियाणे मिळावे यासाठी शासनाने 28 एप्रिल 1976 रोजी ‘महाबीज’ची स्थापना केली होती. यापूर्वी 30 ऑक्टोबर 2014 च्या शासन निर्णयानुसार महाबीजमध्ये नियमित 681 पदे व बाह्ययंत्रणेद्वारे 56 पदे अशा एकूण 737 पदांच्या आकृतीबंधाला मंजुरी होती. आता वित्त विभागाच्या सूचनेनुसार या पदांचा आढावा घेऊन नवीन सुधारित आकृतीबंध निश्चित करण्यात आला आहे.
शासनाने मंजुरी दिलेल्या नवीन रचनेनुसार महाबीजमध्ये एकूण 723 पदे असणार आहेत. त्याचे वर्गीकरण खालीलप्रमाणे आहे:
नियमित मंजूर पदे (Regular Posts): 560 पदे
अधिसंख्य पदे (Supernumerary Posts): 100 पदे
बाह्यस्त्रोताद्वारे भरावयाची पदे (Outsourced Posts): 63 पदे
एकूण पदे: 723 पदे
महत्त्वाची टीप: या नवीन आकृतीबंधामुळे महामंडळावर येणारा सर्व खर्च महाबीजला त्यांच्या स्वनिधीतून (स्वतःच्या उत्पन्नातून) भागवावा लागणार आहे. यासाठी शासनाकडून कोणताही अतिरिक्त निधी दिला जाणार नाही. Mahabeej Bharti 2026
काही संवर्ग ‘मृत संवर्ग’ घोषित (Expired & Cancelled Cadres)
या नवीन निर्णयामध्ये प्रशासकीय सुधारणा करताना काही पदे मृत संवर्ग म्हणून घोषित करण्यात आली आहेत.
गटक (Group C): ‘वाहनचालक’ (Driver) हे पद मृत संवर्ग घोषित करण्यात आले आहे.
गटड (Group D): गटड मधील सर्व संवर्ग मृत संवर्ग म्हणून घोषित करण्यात आले आहेत.
नियम: या पदांवर सध्या कार्यरत असलेले कर्मचारी ‘अधिसंख्य’ (Supernumerary) म्हणून गणले जातील. हे कर्मचारी सेवानिवृत्त किंवा मृत झाल्यानंतर ही पदे कायमची रद्द होतील आणि ती पुन्हा भरता येणार नाहीत. हे सर्व 100 अधिसंख्य कर्मचारी कमी झाल्यानंतर भविष्यात केवळ 560 नियमित पदांचाच आकृतीबंध अस्तित्वात राहील. Mahabeej Bharti 2026
पदांचा सविस्तर तपशील (PostWise Detailed Vacancy)
खालील प्रपत्रानुसार कोणत्या पदांसाठी मंजुरी मिळाली आहे आणि कोणती पदे निरसित (रद्द) करण्यात आली आहेत, याची सविस्तर माहिती दिली आहे:
१. प्रपत्र अ (मंजूर नियमित पदे एकूण 560)
- अ.क्र. पदनाम (संवर्ग) वेतनश्रेणी सुधारित मंजूर पदे शेरा / बदल
- 1 व्यवस्थापकीय संचालक (भा.प्र.से.) S27 1
- 2 महाव्यवस्थापक (प्रक्रिया) S27 1
- 3 महाव्यवस्थापक (उत्पादन) S27 1
- 4 महाव्यवस्थापक (विपणन) S27 1
- 5 महाव्यवस्थापक (वित्त) S27 1
- 6 महाव्यवस्थापक (प्रशासन) S27 1
- 7 महाव्यवस्थापक (गुणवत्ता नियंत्रण) S27 1
- 8 उपमहाव्यवस्थापक (वित्त व लेखा) S24 1
- 9 उपमहाव्यवस्थापक (विपणन) S24 1
- 10 उपमहाव्यवस्थापक (उत्पादन) S24 1
- 11 उपमहाव्यवस्थापक (प्रक्रिया) S24 1
- 12 कंपनी सचिव तथा उपमहाव्यवस्थापक (अंतर्गत अंकेक्षण) S24 1
- 13 उपमहाव्यवस्थापक (गुणवत्ता नियंत्रण व संशोधन) S24 1
- 14 विभागीय व्यवस्थापक S23 6 2 पदे रद्द
- 15 विभागीय व्यवस्थापक (गुणवत्ता नियंत्रण) S23 0 1 पद रद्द
- 16 जिल्हा व्यवस्थापक श्रेणी1 S20 16
- 17 जिल्हा व्यवस्थापक ऊती (संवर्धन) S20 1
- 18 बियाणे परीक्षण अधिकारी S20 1
- 19 सिस्टीम मॅनेजर S20 1
- 20 सहायक लेखाधिकारी S20 9 पदांमध्ये वाढ (पूर्वी 4 होती)
- 21 वरिष्ठ कृषी अभियंता S20 4
- 22 वरिष्ठ पैदासकार S20 2
- 23 कामगार कल्याण अधिकारी S16 0 1 पद रद्द
- 24 केंद्र अभियंता S16 8 1 पद रद्द
- 25 जिल्हा व्यवस्थापक श्रेणी2 / क्षेत्र अधिकारी S15 20 7 पदे रद्द
- 26 कनिष्ठ केंद्र अभियंता S15 12 पदांमध्ये वाढ (पूर्वी 6 होती)
- 27 लेखापाल / अंतर्गत अंकेक्षक S15 24 पदांमध्ये वाढ (पूर्वी 21 होती)
- 28 व्यवस्थापकीय संचालकांचे स्वीय सहाय्यक S15 1
- 29 कनिष्ठ अभियंता S15 4
- 30 पैदासकार श्रेणी2 S15 1 नवीन पद
- 31 सहायक व्यवस्थापक (कर्मचारी व प्रशासन) S14 1
- 32 सुरक्षा अधिकारी S14 3
- 33 वरिष्ठ लघुलेखक S14 1
- 34 लघुलेखक निम्न श्रेणी S14 0 4 पदे रद्द
- 35 कनिष्ठ पैदासकार S14 6 पदांमध्ये वाढ (पूर्वी 3 होती)
- 36 सहायक क्षेत्र अधिकारी / उपविभागीय व्यवस्थापक S14 102 69 पदे रद्द
- 37 सहायक / भांडारपाल S13 26 पदांमध्ये वाढ (पूर्वी 24 होती)
- 38 प्रभारी वाहने (Vehicle Incharge) S13 0 1 पद रद्द
- 39 आरेखक S13 0 1 पद रद्द
- 40 वरिष्ठ यंत्रचालक S8 3
- 41 माळी S8 1
- 42 लिपिकटंकलेखक S8 47 43 पदे रद्द
- 43 प्रयोगशाळा सहायक S8 2 5 पदे रद्द
- 44 कृषी सहाय्यक (Agri Assistant) S8 190 मोठी वाढ! (पूर्वी 0 पदे होती)
- 45 कनिष्ठ लिपिकटंकलेखक S6 40 पदांमध्ये वाढ (पूर्वी 23 होती)
- 46 वाहनचालक S6 0 16 पदे रद्द, 1 पद अधिसंख्य
- 47 कनिष्ठ लेखा लिपिक S6 15 नवीन पदे
- 48 कनिष्ठ प्रक्रिया सहायक S3 0 40 पदे रद्द, 52 पदे अधिसंख्य
- 49 मदतनीस S3 0 2 पदे रद्द
- 50 कनिष्ठ यंत्रचालक S3 0 11 पदे रद्द, 19 पदे अधिसंख्य
- 51 शिपाईपहारेकरी S1 0 44 पदे रद्द, 28 पदे अधिसंख्य
- 52 सहायक माळी S1 0 1 पद रद्द Mahabeej Bharti 2026
(विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाची नोट: कृषी सहाय्यक या पदासाठी तब्बल 190 पदे मंजूर करण्यात आली आहेत, त्यामुळे कृषी शाखेच्या विद्यार्थ्यांसाठी भविष्यात ही मोठी संधी असू शकते!)
२. प्रपत्र ब (अधिसंख्य पदे एकूण 100)
ही पदे तात्पुरत्या स्वरूपाची असून सध्या कार्यरत असलेल्या कर्मचाऱ्यांच्या निवृत्तीनंतर संपुष्टात येतील:
वाहनचालक: 1 पद
कनिष्ठ प्रक्रिया सहायक: 52 पदे
कनिष्ठ यंत्रचालक: 19 पदे
शिपाईपहारेकरी: 28 पदे
एकूण अधिसंख्य पदे: 100
३. प्रपत्र क (बाह्यस्त्रोताद्वारे भरावयाची पदे एकूण 63)
ही पदे कंत्राटी पद्धतीने (Outsourcing) बाह्य यंत्रणेकडून भरली जाणार आहेत:
विधी अधिकारी: 1 पद
उपकार्यकारी अभियंता (कंत्राटी किंवा सेवानिवृत्त): 1 पद
लघुलेखक निम्न श्रेणी: 1 पद
वाहनचालक: 12 पदे
फोर्कलिफ्ट चालक: 15 पदे
कनिष्ठ यंत्रचालक: 15 पदे
शिपाईपहारेकरी: 15 पदे
सहायक माळी: 3 पदे
एकूण बाह्यस्रोत पदे: 63 Mahabeej Bharti 2026
विद्यार्थ्यांसाठी निष्कर्ष (Conclusion):
महाबीजच्या या सुधारित आकृतीबंधामुळे आगामी काळात महामंडळातील रिक्त जागा भरण्याचा मार्ग मोकळा होऊ शकतो. विशेषतः कृषी सहाय्यक (190 पदे), कनिष्ठ लिपिकटंकलेखक (40 पदे) आणि लेखापाल (24 पाहिले) या पदांवर सरळसेवा किंवा भरती प्रक्रियेद्वारे नवीन संधी उपलब्ध होण्याची शक्यता आहे. स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी या बदललेल्या रचनेनुसार आपल्या अभ्यासाचे नियोजन करावे.
या शासन निर्णयाचा अधिकृत संकेतांक (QR Code/Sign) 202606161712314201 असा असून हा जीआर महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे.
सरकारी नोकरी आणि शैक्षणिक क्षेत्रातील अशाच महत्त्वाच्या अपडेट्ससाठी आमच्या वेबसाईटला नियमित भेट देत रहा! Mahabeej Bharti 2026