Krushi Sevak Regularization 2026 : कृषी सेवक पद रद्द करून सहाय्यक कृषी अधिकारी पदावर समाविष्ट करण्याची मागणी; कृषी सेवकांच्या वेतनश्रेणी व नियमितीकरणाबाबत मोठी मागणी
कृषी सेवक पद कायमस्वरूपी रद्द करून सहाय्यक कृषी अधिकारी पदावर समाविष्ट करण्याची मागणी; कृषी सेवकांच्या वेतनश्रेणीबाबत मोठी मागणी
महाराष्ट्रातील कृषी विभागात कार्यरत असलेल्या कृषी सेवकांच्या संदर्भात एक महत्त्वाची मागणी पुढे आली आहे. कृषी विभागाच्या आगामी सुधारित आकृतिबंधामध्ये ‘कृषी सेवक’ हे पद कायमस्वरूपी रद्द करून सध्या कृषी सेवक पदावर कार्यरत असलेल्या कर्मचाऱ्यांना थेट ‘सहाय्यक कृषी अधिकारी’ या पदावर नियमित वेतनश्रेणी व भत्त्यांसह समाविष्ट करावे, अशी मागणी करण्यात आली आहे.
यासंदर्भात दिनांक 25/08/2026 रोजी मा. कृषी आयुक्त यांच्या अध्यक्षतेखाली आयोजित सुधारित आकृतिबंधाबाबतच्या बैठकीच्या पार्श्वभूमीवर संबंधित मागणी शासन स्तरावर मांडण्यासाठी निवेदन देण्यात आले आहे.
हे निवेदन महाराष्ट्र राज्य राजपत्रित अधिकारी संघटना, पुणे, महाराष्ट्र राज्य कृषी सेवा वर्ग 3 संघटना, महाराष्ट्र राज्य कृषी अधिकारी संघटना, महाराष्ट्र राज्य उप कृषी अधिकारी संघटना, महाराष्ट्र राज्य सहाय्यक कृषी अधिकारी संघटना, महाराष्ट्र राज्य कृषी सेवा संघ आणि महाराष्ट्र राज्य राजपत्रित कृषी अधिकारी (जि.प.) संघटना, पुणे यांना उद्देशून देण्यात आले आहे.
महत्त्वाचे: उपलब्ध कागदपत्रामध्ये ही मागणी करण्यात आलेली आहे. त्यामुळे याचा अर्थ शासनाने कृषी सेवक पद रद्द करून सर्वांना सहाय्यक कृषी अधिकारी पदावर नियमित करण्याचा निर्णय घेतला आहे, असा होत नाही. हे मागणीपत्र/निवेदन असून पुढील निर्णय शासन स्तरावर होणे अपेक्षित आहे.
कृषी सेवकांच्या बाबतीत नेमकी मागणी काय आहे?
या निवेदनाचा मुख्य विषय असा आहे की, कृषी विभागाच्या आगामी सुधारित आकृतिबंधामध्ये ‘कृषी सेवक’ हे पद कायमस्वरूपी रद्द (रेड) करण्यात यावे आणि सध्या कृषी सेवक म्हणून कार्यरत असलेल्या कर्मचाऱ्यांना ‘सहाय्यक कृषी अधिकारी’ पदावर समाविष्ट करून नियमित करण्यात यावे.
यामध्ये केवळ पदनाम बदलण्याची मागणी नाही, तर संबंधित कर्मचाऱ्यांना अधिकृत वेतनश्रेणी (Pay Scale), पूर्ण वेतन आणि शासनाकडून मिळणारे सर्व अनुज्ञेय भत्ते/लाभ देण्याची मागणी करण्यात आली आहे. Krushi Sevak Regularization 2026
कृषी सेवकांचे काम आणि सहाय्यक कृषी अधिकारी यांच्यातील समानता काय?
निवेदनामध्ये कृषी सेवक म्हणून काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांच्या प्रत्यक्ष कामकाजाचा मुद्दा विशेषतः मांडण्यात आला आहे.
कागदपत्रानुसार, कृषी सेवक पदावर कार्यरत असताना प्रत्यक्षात अनेक क्षेत्रीय आणि प्रशासकीय स्वरूपाची कामे केली जातात. त्यामुळे कृषी सेवक आणि सहाय्यक कृषी अधिकारी यांच्या कामाच्या स्वरूपामध्ये मोठ्या प्रमाणात साम्य असल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
1. समान कामाची जबाबदारी आणि स्वाक्षरी
निवेदनात नमूद केल्याप्रमाणे कृषी सेवक पदावर कार्यरत असताना प्रत्यक्षात अनेक क्षेत्रीय व प्रशासकीय कामे ही सहाय्यक कृषी अधिकारी या पदाशी संबंधित कामकाजाच्या स्वरूपात केली जातात.
विशेषतः शासनाच्या विविध योजनांच्या अधिकृत संचिका म्हणजेच Official Files, तसेच महाDBT (MahaDBT) प्रणाली आणि विविध प्रशासकीय अहवालांवर ‘सहाय्यक कृषी अधिकारी’ म्हणून स्वाक्षरी करावी लागते, असा मुद्दा निवेदनामध्ये मांडण्यात आला आहे.
यामुळे कर्मचाऱ्यांवर असलेली जबाबदारी आणि त्यांना दिले जाणारे पदनाम यामध्ये विसंगती असल्याचे निवेदनातून सांगण्यात आले आहे.
आर्थिक अन्याय आणि मानधनाचा प्रश्न
कृषी सेवकांच्या मागणीमागे आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे आर्थिक अन्याय आणि मानधनाचा प्रश्न.
निवेदनात असा मुद्दा मांडण्यात आला आहे की, ज्या कर्मचाऱ्यांकडून सहाय्यक कृषी अधिकाऱ्यांप्रमाणे जबाबदारी, काम आणि अधिकृत स्वाक्षरी घेतली जाते, त्यांना केवळ ‘कृषी सेवक’ असे नामकरण करून सुरुवातीची काही वर्षे अल्प मानधनावर काम करून घेणे हे ‘समान काम, समान वेतन’ या मूलभूत तत्त्वाच्या विरोधात असल्याचे निवेदनात नमूद केले आहे.
यामुळे संबंधित कर्मचाऱ्यांवर मोठा आर्थिक परिणाम होत असल्याचा दावा करण्यात आला आहे. Krushi Sevak Regularization 2026
‘समान काम, समान वेतन’ या तत्त्वाचा मुद्दा
या निवेदनातील सर्वात महत्त्वाच्या मुद्द्यांपैकी एक म्हणजे समान कामासाठी समान वेतन.
सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, एखाद्या कर्मचाऱ्याकडून एखाद्या नियमित पदावरील कर्मचाऱ्याप्रमाणेच जबाबदारीची आणि स्वरूपाची कामे करून घेतली जात असतील, तर त्याला त्याच्या कामाच्या स्वरूपानुसार योग्य वेतन आणि सेवा लाभ मिळायला हवेत, असा या मागणीमागील मूलभूत युक्तिवाद आहे.
कृषी सेवकांच्या बाबतीतही याच आधारावर मागणी करण्यात आली आहे.
सुधारित आकृतिबंधात कृषी सेवक पदाचा समावेश करण्याची मागणी
कृषी विभागाचा सुधारित आकृतिबंध हा या संपूर्ण प्रकरणातील महत्त्वाचा मुद्दा आहे.
आकृतिबंध म्हणजे विभागातील विविध पदांची मंजूर संख्या, पदांची रचना आणि त्यानुसार मनुष्यबळाची आवश्यकता याचा आराखडा.
निवेदनामध्ये अशी मागणी करण्यात आली आहे की, आगामी नवीन सुधारित आकृतिबंधामध्ये ‘कृषी सेवक’ हे पद कायमस्वरूपी बंद (रेड) करण्यात यावे.
त्याऐवजी सध्या या पदावर कार्यरत असलेल्या सर्व कृषी सेवकांना ‘सहाय्यक कृषी अधिकारी’ पदावर समायोजित/समाविष्ट करून नियमित करण्यात यावे.
कृषी सेवकांसाठी करण्यात आलेल्या 3 प्रमुख मागण्या
निवेदनामध्ये एकूण 3 प्रमुख मागण्या स्पष्टपणे मांडण्यात आल्या आहेत.
मागणी क्रमांक 1 : कृषी सेवक पद कायमस्वरूपी रद्द करावे
आगामी नवीन सुधारित आकृतिबंधामध्ये ‘कृषी सेवक’ हे पद कायमस्वरूपी बंद (रेड) करण्यात यावे, अशी पहिली मागणी आहे.
याचा अर्थ भविष्यात या पदाची स्वतंत्र पदरचना ठेवण्याऐवजी कृषी विभागातील मनुष्यबळाची रचना अधिक जबाबदारीच्या आणि नियमित पदांनुसार करण्यात यावी, असा मागणीचा मुख्य उद्देश आहे.
मागणी क्रमांक 2 : कार्यरत कृषी सेवकांना सहाय्यक कृषी अधिकारी पदावर समाविष्ट करावे
सध्या कृषी सेवक पदावर कार्यरत असलेल्या सर्व कृषी सेवकांना नवीन सुधारित आकृतिबंधामध्ये थेट ‘सहाय्यक कृषी अधिकारी’ या पदावर समायोजित करून नियमित करण्यात यावे, अशी दुसरी मागणी आहे.
ही मागणी विशेष महत्त्वाची आहे कारण यात सध्याच्या कार्यरत कर्मचाऱ्यांना त्याच विभागातील उच्च जबाबदारीच्या नियमित पदावर समाविष्ट करण्याची मागणी केली आहे. Krushi Sevak Regularization 2026
मागणी क्रमांक 3 : अधिकृत वेतनश्रेणी आणि सर्व शासकीय लाभ लागू करावेत
जर सुधारित आकृतिबंधामध्ये कृषी सेवकांच्या पदसंख्येची गणना केली जात असेल, तर त्यांना सहाय्यक कृषी अधिकारी पदाची अधिकृत वेतनश्रेणी (Pay Scale), पूर्ण वेतन आणि सर्व शासकीय भत्ते/लाभ तात्काळ लागू करावेत, अशी तिसरी मागणी आहे. Krushi Sevak Regularization 2026
म्हणजेच केवळ पदावर समायोजन न करता त्यानुसार मिळणारे नियमित वेतन आणि अनुज्ञेय शासकीय लाभ देण्याची मागणी करण्यात आली आहे.
कृषी आयुक्तांच्या बैठकीच्या पार्श्वभूमीवर निवेदन
कागदपत्रानुसार, दिनांक 25/08/2026 रोजी मा. कृषी आयुक्त यांच्या अध्यक्षतेखाली सुधारित आकृतिबंधाबाबत बैठक आयोजित करण्यात आली होती.
या बैठकीच्या पार्श्वभूमीवर कृषी विभागातील क्षेत्रीय स्तरावर काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांच्या हिताचा आणि आत्मसन्मानाचा विचार करून ही मागणी शासन स्तरावर मांडण्यासाठी निवेदन सादर करण्यात आले आहे.
निवेदनामध्ये कृषी सेवकांच्या प्रत्यक्ष कामाचे स्वरूप, त्यांच्यावर असलेली जबाबदारी, वेतनातील तफावत आणि आगामी सुधारित आकृतिबंधातील पदरचना यासंबंधी मुद्दे मांडण्यात आले आहेत. Krushi Sevak Regularization 2026
कृषी सेवकांसाठी ही मागणी का महत्त्वाची आहे?
कृषी विभागामध्ये शेतकऱ्यांशी थेट संपर्क असलेले अनेक कर्मचारी क्षेत्रीय पातळीवर काम करतात. कृषी योजनांची माहिती शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवणे, विविध प्रशासकीय प्रक्रिया, अहवाल, योजना अंमलबजावणी आणि इतर विभागीय कामकाजात त्यांचा सहभाग असतो.
अशा परिस्थितीत, जर कर्मचाऱ्यांकडून अधिक जबाबदारीची कामे करून घेतली जात असतील, तर त्यांच्या पदनाम, वेतन आणि सेवा अटी यांचा प्रश्न महत्त्वाचा ठरतो.
याच पार्श्वभूमीवर निवेदनामध्ये कामाची जबाबदारी आणि पदाची स्थिती यामध्ये सुसंगती आणण्याची मागणी करण्यात आली आहे.
कृषी सेवकांचे भवितव्य सुधारित आकृतिबंधावर अवलंबून?
सुधारित आकृतिबंधामध्ये कोणती पदे ठेवली जातात, कोणती पदे रद्द केली जातात आणि कार्यरत कर्मचाऱ्यांचे समायोजन कशा पद्धतीने केले जाते, यावर या मागणीचा पुढील परिणाम अवलंबून राहू शकतो.
सध्या सादर करण्यात आलेल्या निवेदनामध्ये कृषी सेवक पद रद्द करून कार्यरत कर्मचाऱ्यांना सहाय्यक कृषी अधिकारी पदावर समाविष्ट करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे.
मात्र या मागणीवर शासनाने अंतिम निर्णय घेतलेला असल्याचे या कागदपत्रातून दिसून येत नाही. त्यामुळे कृषी सेवकांनी किंवा या भरतीकडे लक्ष ठेवणाऱ्या उमेदवारांनी अधिकृत शासन निर्णय, आदेश किंवा सुधारित आकृतिबंध प्रसिद्ध होईपर्यंत ही बाब मागणी म्हणूनच पाहणे आवश्यक आहे.
विद्यार्थ्यांनी आणि कृषी सेवकांनी काय लक्षात ठेवावे?
कृषी सेवक भरती, कृषी विभागातील पदरचना किंवा नियमितीकरणाबाबत माहिती पाहताना खालील गोष्टी लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
1. ही मागणी आहे, अंतिम शासन निर्णय नाही
सर्वप्रथम हे स्पष्ट असणे आवश्यक आहे की उपलब्ध कागदपत्र हे मागणीपत्र/निवेदन आहे.
त्यामुळे ‘कृषी सेवक पद रद्द झाले’ किंवा ‘सर्व कृषी सेवकांना सहाय्यक कृषी अधिकारी पद मिळाले’ असे म्हणणे सध्या योग्य ठरणार नाही.
2. सुधारित आकृतिबंध महत्त्वाचा आहे
कृषी विभागाच्या आगामी सुधारित आकृतिबंधामध्ये कृषी सेवक पदाचे काय केले जाते, हे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
3. नियमित वेतनश्रेणीची मागणी करण्यात आली आहे
कृषी सेवकांना सहाय्यक कृषी अधिकारी पदावर समाविष्ट करताना Pay Scale, पूर्ण वेतन आणि शासकीय भत्ते/लाभ देण्याची मागणी करण्यात आली आहे.
4. सध्याच्या कार्यरत कर्मचाऱ्यांसाठी मागणी
निवेदनातील मागणीचा केंद्रबिंदू सध्या कृषी सेवक पदावर कार्यरत असलेले कर्मचारी आहेत.
या मागणीचा कृषी सेवकांवर काय परिणाम होऊ शकतो?
जर शासनाने भविष्यात ही मागणी मान्य केली, तर सध्या कृषी सेवक म्हणून काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांच्या पदनाम, वेतनश्रेणी, सेवा लाभ आणि करिअरच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण बदल होऊ शकतो.
मात्र त्यासाठी शासनाचा अधिकृत निर्णय आवश्यक आहे.
त्यामुळे सध्या याबाबत निश्चित निष्कर्ष काढण्याऐवजी सुधारित आकृतिबंध, शासन निर्णय आणि संबंधित विभागाच्या पुढील अधिकृत आदेशांकडे लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे. Krushi Sevak Regularization 2026
निवेदनातील प्रमुख मुद्दे एका नजरेत
मुद्दा निवेदनातील मागणी/भूमिका
- संबंधित विभाग कृषी विभाग
- महत्त्वाची तारीख 25/08/2026
- बैठकीचे अध्यक्ष मा. कृषी आयुक्त
- प्रमुख विषय सुधारित आकृतिबंध
- सध्याचे पद कृषी सेवक
- मागणी केलेले पद सहाय्यक कृषी अधिकारी
- कृषी सेवक पदाबाबत मागणी कायमस्वरूपी रद्द करावे
- कार्यरत कृषी सेवकांबाबत मागणी सहाय्यक कृषी अधिकारी पदावर समाविष्ट करावे
- वेतनाबाबत मागणी अधिकृत Pay Scale व पूर्ण वेतन
- इतर मागणी सर्व अनुज्ञेय शासकीय भत्ते/लाभ लागू करावेत
- मुख्य आधार समान कामाची जबाबदारी व समान वेतनाचा मुद्दा
कोणकोणत्या संघटनांना निवेदन देण्यात आले?
उपलब्ध कागदपत्राच्या सुरुवातीला खालील संघटनांचा उल्लेख आहे:
- 1. महाराष्ट्र राज्य राजपत्रित अधिकारी संघटना, पुणे
- 2. महाराष्ट्र राज्य कृषी सेवा वर्ग 3 संघटना, पुणे
- 3. महाराष्ट्र राज्य कृषी अधिकारी संघटना, पुणे
- 4. महाराष्ट्र राज्य उप कृषी अधिकारी संघटना, पुणे
- 5. महाराष्ट्र राज्य सहाय्यक कृषी अधिकारी संघटना, पुणे
- 6. महाराष्ट्र राज्य कृषी सेवा संघ, पुणे
- 7. महाराष्ट्र राज्य राजपत्रित कृषी अधिकारी (जि.प.) संघटना, पुणे Krushi Sevak Regularization 2026
या सर्वांच्या निदर्शनास ही मागणी आणून शासन स्तरावर योग्य निर्णयासाठी पाठपुरावा करण्याची भूमिका निवेदनातून दिसून येते.
कृषी सेवकांच्या आत्मसन्मानाचाही मुद्दा उपस्थित
निवेदनामध्ये केवळ आर्थिक किंवा प्रशासकीय बाबी मांडलेल्या नाहीत, तर क्षेत्रीय स्तरावर काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांच्या हिताचा आणि आत्मसन्मानाचा विचार करण्याची विनंतीही करण्यात आली आहे.
कृषी सेवक पदावर काम करताना प्रत्यक्ष जबाबदाऱ्या मोठ्या असतील आणि त्याचवेळी पदनाम व वेतनामध्ये तफावत असेल, तर कर्मचाऱ्यांच्या मनोबलावर त्याचा परिणाम होऊ शकतो.
त्यामुळे सध्याच्या कामाच्या स्वरूपाचा विचार करून योग्य पदरचना करण्याची मागणी करण्यात आली आहे. Krushi Sevak Regularization 2026
पुढे काय होणार?
आता या मागणीच्या पार्श्वभूमीवर कृषी विभागाचा सुधारित आकृतिबंध आणि त्यासंदर्भातील शासन स्तरावरील निर्णय महत्त्वाचा ठरणार आहे.
जर शासनाने या मागणीचा सकारात्मक विचार केला, तर कृषी सेवकांच्या पदरचनेत आणि सेवा अटींमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल होण्याची शक्यता निर्माण होऊ शकते.
मात्र अधिकृत शासन निर्णय प्रसिद्ध होईपर्यंत नियमितीकरण किंवा सहाय्यक कृषी अधिकारी पदावर थेट नियुक्ती/समायोजन झाले आहे असे समजणे चुकीचे ठरेल.
निष्कर्ष
महाराष्ट्रातील कृषी विभागात कार्यरत कृषी सेवकांच्या संदर्भात 25/08/2026 रोजीच्या सुधारित आकृतिबंध बैठकीच्या पार्श्वभूमीवर महत्त्वाचे निवेदन सादर करण्यात आले आहे. या निवेदनामध्ये कृषी सेवक पद कायमस्वरूपी रद्द करून सध्या कार्यरत असलेल्या कृषी सेवकांना थेट सहाय्यक कृषी अधिकारी पदावर नियमित करण्याची प्रमुख मागणी करण्यात आली आहे.
यासोबतच संबंधित कर्मचाऱ्यांना सहाय्यक कृषी अधिकारी पदाची अधिकृत Pay Scale, पूर्ण वेतन आणि सर्व अनुज्ञेय शासकीय भत्ते/लाभ लागू करण्याची मागणी करण्यात आली आहे.
या मागणीमागे कृषी सेवकांकडून घेतली जाणारी क्षेत्रीय व प्रशासकीय स्वरूपाची कामे, अधिकृत कागदपत्रांवरील स्वाक्षरी, MahaDBT प्रणालीवरील कामकाज आणि सहाय्यक कृषी अधिकाऱ्यांशी असलेल्या कामाच्या स्वरूपातील साम्य यांचा आधार देण्यात आला आहे.
मात्र विद्यार्थ्यांनी आणि कृषी सेवकांनी एक महत्त्वाची बाब लक्षात ठेवावी—सध्या ही केवळ मागणी असून शासनाचा अंतिम निर्णय नाही. त्यामुळे पुढील काळात कृषी विभागाकडून सुधारित आकृतिबंध, शासन निर्णय किंवा अधिकृत आदेश प्रसिद्ध होतो का, याकडे सर्वांचे लक्ष राहणार आहे.
अधिकृत निर्णय आल्यानंतरच कृषी सेवकांचे सहाय्यक कृषी अधिकारी पदावर समायोजन, वेतनश्रेणी आणि इतर सेवा लाभ याबाबत अंतिम स्थिती स्पष्ट होईल. Krushi Sevak Regularization 2026