UPSC preparation in Marathi : महाराष्ट्रात टॅलेंटची कमी नाही, पण ‘यूपीएससी’साठी पोषक वातावरणाचा अभाव का?

महाराष्ट्रातील तरुणांमध्ये स्पर्धा परीक्षांची, विशेषतः ‘यूपीएससी’ (UPSC) आणि ‘एमपीएससी’ (MPSC) ची मोठी क्रेझ आहे. दरवर्षी लाखो विद्यार्थी अधिकारी होण्याचे स्वप्न उराशी बाळगून तयारीला लागतात. मात्र, अंतिम निकालाच्या यादीत उत्तर भारताच्या तुलनेत महाराष्ट्राचा टक्का अनेकदा कमी का दिसतो? हा प्रश्न नेहमीच विचारला जातो.
नुकतेच प्रसिद्ध स्पर्धा परीक्षा मार्गदर्शक गोकूळ नवले यांनी या स्थितीवर अत्यंत अचूक आणि वास्तववादी भाष्य केले आहे. त्यांनी मांडलेल्या मुद्द्यांचा सविस्तर वेध घेणे आणि त्यातून योग्य तो बोध घेणे प्रत्येक स्पर्धा परीक्षा करणाऱ्या विद्यार्थ्यासाठी गरजेचे आहे.    UPSC preparation in Marathi

विद्यार्थ्यांमध्ये गुणवत्तेची कमतरता नक्कीच नाही!

गोकूळ नवले सरांनी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट अधोरेखित केली ती म्हणजे, “राज्यातील विद्यार्थ्यांमध्ये गुणवत्तेची कमतरता नाही.” महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांमध्ये प्रचंड बुद्धिमत्ता, मेहनत करण्याची तयारी आणि जिद्द आहे. जेव्हा हे विद्यार्थी योग्य मार्गावर चालतात, तेव्हा ते देशात अव्वल क्रमांक पटकावतात, हे आपण अनेकदा पाहिले आहे. त्यामुळे ‘आपल्यात टॅलेंट नाही’ हा न्यूनगंड विद्यार्थ्यांनी आधी मनातून काढून टाकायला हवा. मुख्य अडचण टॅलेंटची नाही, तर ‘सिस्टीम’ आणि ‘वातावरणाची’ आहे.  UPSC preparation in Marathi

 उत्तर भारताचे मॉडेल: शालेय स्तरापासूनच तयारी

यूपीएससीच्या निकालांमध्ये नेहमी उत्तर प्रदेश, बिहार, दिल्ली यांसारख्या राज्यांचा दबदबा का असतो? यामागचे मुख्य कारण म्हणजे तिथे असलेले स्पर्धा परीक्षांचे पोषक वातावरण.
लवकर सुरुवात: तिथे विद्यार्थ्यांच्या शालेय स्तरापासूनच यूपीएससीची पायाभरणी सुरू होते.
जागरुकता: आठवी-नववीत असतानाच विद्यार्थ्यांना अभ्यासक्रम, वर्तमानपत्रे वाचण्याची सवय आणि विश्लेषणात्मक विचार करण्याची सवय लावली जाते.
महाराष्ट्रात मात्र पदवी (Graduation) पूर्ण झाल्यानंतर किंवा शेवटच्या वर्षात असताना विद्यार्थी स्पर्धा परीक्षांचा गंभीरपणे विचार करू लागतात. तोपर्यंत उत्तर भारतातील विद्यार्थी अभ्यासात खूप पुढे निघून गेलेले असतात. हे चित्र बदलण्यासाठी महाराष्ट्रातही अगदी शालेय स्तरापासूनच ‘कॅच देम यंग’ (Catch them young) हे धोरण राबवणे आवश्यक आहे.  UPSC preparation in Marathi

३. ‘वास्तववादी’ मार्गदर्शनाची नितांत गरज

सध्या स्पर्धा परीक्षांच्या क्षेत्रात ‘मोटिव्हेशन’ (Motivation) च्या नावाखाली अवास्तव स्वप्ने दाखवण्याचा मोठा बाजार उभा राहिला आहे. पण केवळ मोटिवेशनने परीक्षा पास होता येत नाही. विद्यार्थ्यांना सुरुवातीपासूनच वास्तववादी मार्गदर्शन (Realistic Guidance) मिळायला हवे.  UPSC preparation in Marathi

1. परीक्षेची खरी काठिण्यपातळी काय आहे?
2. किती वर्षे लागू शकतात?
3. ‘प्लॅन बी’ (Plan B) असणे किती महत्त्वाचे आहे?

या सर्व गोष्टींची स्पष्ट कल्पना विद्यार्थ्यांना सुरुवातीलाच दिली गेली पाहिजे. चुकीच्या मार्गदर्शनामुळे विद्यार्थ्यांची महत्त्वाची उमेदीची वर्षे वाया जातात.

४. मराठी माध्यमातील विद्यार्थ्यांसमोरील सर्वात मोठे आव्हान

गोकूळ नवले यांनी त्यांच्या विधानात एका अत्यंत ज्वलंत समस्येवर बोट ठेवले आहे: “मराठी माध्यमातून तयारी करताना दर्जेदार अभ्याससाहित्याचा आणि योग्य मार्गदर्शनाचा मोठा अभाव जाणवतो.”

आजही अनेक विद्यार्थी मातृभाषेतून म्हणजेच मराठीतून यूपीएससी मुख्य परीक्षा देण्याचा धाडसी निर्णय घेतात. पण त्यांच्यासमोर अनेक अडचणी उभ्या राहतात:
दर्जेदार अभ्याससाहित्याचा अभाव: यूपीएससीच्या बदलत्या स्वरूपानुसार इंग्रजी आणि हिंदीमध्ये जेवढ्या वेगाने दर्जेदार पुस्तके आणि नोट्स अपडेट होतात, तेवढ्या वेगाने त्या मराठीत उपलब्ध होत नाहीत.

अनुवादाच्या मर्यादा: जी काही मोजकी पुस्तके उपलब्ध आहेत, त्यातही अनेकदा इंग्रजीचे केवळ शब्दशः भाषांतर असते, ज्यामुळे मूळ संकल्पना (Concepts) समजण्यास अडचण येते.

योग्य मेंटॉरशिप (Mentorship): मराठीतून मुख्य परीक्षा लिहून यशस्वी झालेल्या किंवा त्या प्रक्रियेचा सखोल अनुभव असलेल्या मार्गदर्शकांची संख्या खूप कमी आहे. त्यामुळे उत्तर लेखनाचा (Answer Writing) सराव करताना मराठी माध्यमाच्या विद्यार्थ्यांची मोठी कोंडी होते.

पुढे काय? (निष्कर्ष)

महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांनी आता केवळ भावनांच्या आहारी न जाता, ‘स्मार्ट वर्क’ करण्यावर भर दिला पाहिजे. जर तुम्ही मराठी माध्यमातून तयारी करत असाल, तर संदर्भ ग्रंथ (Reference Books) इंग्रजीतून वाचण्याची आणि समजून घेण्याची तयारी ठेवा आणि व्यक्त होताना मराठीचा प्रभावी वापर करा. त्याचबरोबर, शालेय आणि महाविद्यालयीन स्तरावरच स्पर्धा परीक्षांचे योग्य संस्कार रुजवण्यासाठी पालक आणि शैक्षणिक संस्थांनी पुढाकार घेण्याची वेळ आली आहे.
जेव्हा ‘गुणवत्ता’ आणि ‘पोषक वातावरण’ यांचा सुरेख संगम होईल, तेव्हा यूपीएससीच्या गुणवत्ता यादीत महाराष्ट्राचा टक्का नक्कीच वाढलेला दिसेल!

(टीप: अशाच दर्जेदार आणि माहितीपूर्ण शैक्षणिक अपडेट्ससाठी Studyflow Updates ला भेट देत राहा.)  UPSC preparation in Marathi

MPSC SC Category Seats