कृषी विभागाचा नवा आकृतीबंध 2026: 23,476 पदांना मंजुरी, 19,724 तांत्रिक पदे; अधिकाऱ्यांचा आक्षेप
कृषी विभाग आकृतीबंध 2026 : महाराष्ट्र कृषी विभागाच्या नवीन आकृतीबंधामध्ये एकूण 23,476 पदांना मंजुरी देण्यात आली आहे. या मंजूर पदांपैकी 19,724 पदे तांत्रिक संवर्गातील, तर 3,752 पदे अतांत्रिक संवर्गातील आहेत. मात्र, नवीन आकृतीबंधामुळे कृषी विभागाची शेतकरी केंद्रित रचना कमकुवत होण्याची शक्यता असल्याचा आक्षेप महाराष्ट्र राज्य कृषी अधिकारी संघटनेने घेतला आहे.
नवीन आकृतीबंधामध्ये तांत्रिक संवर्गातील पदांची संख्या मोठी असली तरी प्रत्यक्ष शेतकऱ्यांपर्यंत कृषी विभागाच्या सेवा पोहोचविणाऱ्या क्षेत्रीय यंत्रणेवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो, अशी चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे. त्यामुळे या आकृतीबंधाचा पुनर्विचार करून आवश्यक त्या सुधारणा केल्यानंतरच अंतिम सुधारित आकृतीबंध जाहीर करावा, अशी मागणी करण्यात आली आहे. Krushi Vibhag Recruitment Aakrutibandh 2026
कृषी विभागाच्या नवीन आकृतीबंधानुसार एकूण 23,476 पदांना मंजुरी देण्यात आली आहे. यामध्ये विभागातील तांत्रिक आणि अतांत्रिक अशा दोन्ही संवर्गातील पदांचा समावेश आहे.
मंजूर पदांचे स्वरूप पुढीलप्रमाणे आहे :
- संवर्ग मंजूर पदे टक्केवारी
- तांत्रिक संवर्ग 19,724 84%
- अतांत्रिक संवर्ग 3,752 16%
- एकूण 23,476 100% Krushi Vibhag Recruitment Aakrutibandh 2026
यावरून नवीन आकृतीबंधामध्ये कृषी विभागातील एकूण मंजूर पदांपैकी तब्बल 84% पदे तांत्रिक संवर्गातील आहेत. तर 16% पदे अतांत्रिक संवर्गातील आहेत.
कृषी विभागाचे मुख्य काम हे शेती क्षेत्राशी आणि शेतकऱ्यांशी थेट संबंधित असल्यामुळे तांत्रिक संवर्गातील मनुष्यबळाचे महत्त्व मोठे आहे. मात्र, नवीन आकृतीबंधाची रचना करताना प्रत्यक्ष क्षेत्रीय पातळीवरील काम, शेतकऱ्यांशी असलेला संपर्क आणि त्यांच्या तांत्रिक गरजा यांचा पुरेसा विचार करण्यात आला आहे का, असा प्रश्न उपस्थित करण्यात आला आहे.
19,724 तांत्रिक पदांचा समावेश
नवीन आकृतीबंधातील सर्वाधिक म्हणजे 19,724 पदे तांत्रिक संवर्गातील आहेत. एकूण मंजूर पदांमध्ये या पदांचा वाटा 84% आहे.
कृषी विभागामध्ये तांत्रिक संवर्गाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे. कारण शेतीविषयक तांत्रिक मार्गदर्शन, शेतकऱ्यांच्या अडचणी समजून घेणे, कृषी योजनांची अंमलबजावणी, पिकांशी संबंधित तांत्रिक बाबी आणि प्रत्यक्ष क्षेत्रातील काम यामध्ये तांत्रिक कर्मचाऱ्यांची भूमिका महत्त्वाची असते.
मात्र, नवीन आकृतीबंधामुळे या तांत्रिक संवर्गाच्या क्षेत्रीय कामावर परिणाम होण्याची शक्यता असल्याचा आक्षेप घेण्यात आला आहे.
3,752 अतांत्रिक पदांना मंजुरी
नवीन आकृतीबंधात 3,752 पदे अतांत्रिक संवर्गातील आहेत. एकूण मंजूर पदांपैकी या पदांचा वाटा 16% आहे.
कृषी विभागाच्या अतांत्रिक यंत्रणेचीही प्रशासकीय कामकाजामध्ये भूमिका असते. मात्र कृषी विभागाचे मूलभूत कार्य हे शेती क्षेत्राशी संबंधित असल्यामुळे तांत्रिक संवर्गातील मनुष्यबळाची योग्य रचना आणि त्याची क्षेत्रीय उपलब्धता हा महत्त्वाचा मुद्दा आहे.
महाराष्ट्र राज्य कृषी अधिकारी संघटनेचा आक्षेप
नवीन आकृतीबंधाबाबत महाराष्ट्र राज्य कृषी अधिकारी संघटनेने आक्षेप घेतला आहे.
संघटनेच्या म्हणण्यानुसार, नवीन आकृतीबंधामुळे शेतकरी केंद्रित रचनेवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. कृषी विभागाची रचना ही मुख्यतः शेतकरी आणि शेती क्षेत्राशी संबंधित तांत्रिक कामकाज लक्षात घेऊन असणे आवश्यक आहे.
मात्र, नवीन रचनेमध्ये प्रत्यक्ष क्षेत्रीय पातळीवरील तांत्रिक काम पाहणाऱ्या संवर्गाच्या गरजा आणि शेतकऱ्यांच्या समस्या यांचा पुरेसा विचार झाला नसल्याची चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे. Krushi Vibhag Recruitment Aakrutibandh 2026
शेतकरी केंद्रित रचना कमकुवत होण्याची भीती
नवीन आकृतीबंधामुळे ‘शेतकरी केंद्रित रचना कमकुवत होणार’ असा प्रमुख आक्षेप घेण्यात आला आहे.
कृषी विभागाचे काम हे केवळ कार्यालयीन स्वरूपाचे नसून त्याचा थेट संबंध शेतकऱ्यांशी आहे. शेतकऱ्यांना शेतीविषयक तांत्रिक मार्गदर्शन, विविध कृषी योजनांची माहिती, पिकांशी संबंधित समस्या, उत्पादनवाढीसाठी आवश्यक उपाय आणि इतर कृषीविषयक मदत क्षेत्रीय पातळीवर मिळणे आवश्यक असते.
त्यामुळे कृषी विभागातील अधिकारी आणि कर्मचारी हे शेतकऱ्यांच्या संपर्कात असणे महत्त्वाचे आहे. जर क्षेत्रीय पातळीवरील यंत्रणा कमकुवत झाली, तर शेतकऱ्यांना आवश्यक तांत्रिक मार्गदर्शन मिळण्यामध्ये अडचणी निर्माण होऊ शकतात, अशी चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे.
तांत्रिक संवर्गातील 19,724 पदांबाबत पुनर्रचनेची मागणी
नवीन आकृतीबंधामध्ये 19,724 तांत्रिक पदांना मंजुरी देण्यात आली आहे. मात्र, या पदांची संघटनात्मक रचना आणि त्यांचे प्रत्यक्ष क्षेत्रीय काम याबाबत संघटनेने प्रश्न उपस्थित केले आहेत.
संघटनेच्या मते, तांत्रिक संवर्गातील पदांची संख्या मोठी असली तरी त्यांची योग्य पद्धतीने क्षेत्रीय पातळीवर मांडणी होणे आवश्यक आहे. केवळ पदसंख्या निश्चित करून चालणार नाही, तर शेतकऱ्यांच्या गरजा लक्षात घेऊन कोणत्या स्तरावर किती अधिकारी आणि कर्मचारी उपलब्ध असतील, याचाही विचार करणे आवश्यक आहे. Krushi Vibhag Recruitment Aakrutibandh 2026
क्षेत्रीय पातळीवरील तांत्रिक कामावर परिणाम होण्याची शक्यता
कृषी विभागाचे प्रमुख कार्य हे शेती क्षेत्राशी संबंधित तांत्रिक बाबींशी जोडलेले आहे. त्यामुळे प्रत्यक्ष क्षेत्रीय पातळीवर तांत्रिक काम पाहणाऱ्या संवर्गाची उपलब्धता अत्यंत महत्त्वाची आहे.
नवीन आकृतीबंधामुळे स्तरावर तांत्रिक काम पाहणाऱ्या संवर्गाच्या अडचणी निर्माण होण्याची शक्यता असल्याचे वृत्तात नमूद करण्यात आले आहे. शेतकऱ्यांच्या गरजा लक्षात घेऊन नवीन तांत्रिक संवर्गाची निर्मिती करण्याच्या बाबतीतही प्रश्न उपस्थित करण्यात आले आहेत.
कृषी विस्ताराचे काम प्रभावीपणे करण्यासाठी अधिकारी आणि कर्मचारी हे शेतकऱ्यांच्या संपर्कात असणे आवश्यक आहे. मात्र, नवीन रचनेमुळे हा संपर्क कमी झाला तर शेतकऱ्यांच्या नव्या समस्या निर्माण होऊ शकतात. Krushi Vibhag Recruitment Aakrutibandh 2026
कृषी विस्तार कार्यावर परिणाम होण्याची चिंता
कृषी विभागाच्या कामामध्ये कृषी विस्तार सेवा अत्यंत महत्त्वाची आहे. कृषी विस्ताराच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांपर्यंत शेतीविषयक माहिती आणि तांत्रिक मार्गदर्शन पोहोचवले जाते.
शेतकऱ्यांच्या शेतापर्यंत पोहोचून त्यांच्या समस्या समजून घेणे, पिकांची परिस्थिती जाणून घेणे आणि आवश्यक तांत्रिक मार्गदर्शन करणे हे क्षेत्रीय कृषी यंत्रणेचे महत्त्वाचे काम आहे.
मात्र नवीन आकृतीबंधामुळे शेतकऱ्यांसोबतचा थेट संपर्क कमी होण्याची शक्यता असल्याचा मुद्दा उपस्थित करण्यात आला आहे. संपर्क कमी झाल्यास शेतकऱ्यांच्या नवीन समस्या वेळेवर समजून घेणे आणि त्यावर योग्य तांत्रिक मार्गदर्शन करणे कठीण होऊ शकते.
उपविभागीय आणि मंडळ कृषी अधिकारी कार्यालयांबाबत प्रश्न
नवीन आकृतीबंधासंदर्भात उपविभागीय आणि मंडळ कृषी अधिकारी कार्यालयांबाबतही महत्त्वाचा मुद्दा उपस्थित करण्यात आला आहे.
वृत्तानुसार, संभाव्य आकृतीबंधामध्ये ही कार्यालये बंद करण्याची शक्यता असल्याने त्याचा थेट परिणाम शेतकऱ्यांवर होऊ शकतो.
सध्या शेतकऱ्यांना स्थानिक पातळीवर कृषी विभागाशी संपर्क साधण्याची सुविधा उपलब्ध असते. मात्र, जर उपविभागीय आणि मंडळ कृषी अधिकारी कार्यालये बंद करण्यात आली, तर शेतकऱ्यांना त्यांच्या कामासाठी अधिक दूर असलेल्या जिल्हास्तरीय कार्यालयात जावे लागू शकते.
शेतकऱ्यांना जिल्हा कार्यालयात जाण्याची वेळ येऊ शकते
उपविभागीय आणि मंडळ स्तरावरील कृषी अधिकारी कार्यालये बंद झाल्यास शेतकऱ्यांना आपल्या समस्या घेऊन जिल्ह्याच्या कार्यालयात जावे लागू शकते, अशी चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे.
ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांसाठी स्थानिक पातळीवर उपलब्ध असलेली कृषी यंत्रणा महत्त्वाची असते. एखाद्या कृषी योजनेची माहिती, शेतीविषयक तांत्रिक अडचण, पिकासंदर्भातील समस्या किंवा इतर कृषीविषयक प्रश्न असल्यास जवळच्या कार्यालयाशी संपर्क साधणे शेतकऱ्यांसाठी सोयीचे ठरते.
मात्र, कार्यालयांची संख्या किंवा क्षेत्रीय यंत्रणा कमी झाल्यास शेतकऱ्यांना अधिक अंतराचा प्रवास करावा लागू शकतो. त्यामुळे नवीन आकृतीबंध तयार करताना या बाबींचाही विचार करणे आवश्यक असल्याचे संघटनेचे म्हणणे आहे. Krushi Vibhag Recruitment Aakrutibandh 2026
जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी कार्यालयातील पदांबाबतही मुद्दा
वृत्तात जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी कार्यालयातील पदरचनेबाबतही माहिती देण्यात आली आहे.
यापूर्वी जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी कार्यालयात 2 ते 3 उपकृषी अधिकारी असत. मंजूर केलेल्या एकूण 60 पदांमध्ये 28 पदे वगळण्यात आली असल्याचे वृत्तात नमूद करण्यात आले आहे.
या पदरचनेमुळे जिल्हास्तरावरील कामकाज आणि क्षेत्रीय यंत्रणेवर काय परिणाम होईल, याबाबतही प्रश्न उपस्थित करण्यात आले आहेत.
शेतकऱ्यांच्या गरजांचा विचार करून पदरचना आवश्यक
कृषी विभागातील पदांची संख्या ठरवताना केवळ प्रशासकीय गरजा लक्षात न घेता शेतकऱ्यांच्या क्षेत्रीय गरजांचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे संघटनेने मांडले आहे.
शेतकऱ्यांना वेळेवर तांत्रिक मार्गदर्शन मिळण्यासाठी गाव, मंडळ, उपविभाग आणि जिल्हा अशा विविध स्तरांवरील यंत्रणेमध्ये योग्य समन्वय असणे आवश्यक आहे.
क्षेत्रीय अधिकारी कमी झाले किंवा कार्यालये दूर गेली तर शेतकऱ्यांना कृषी विभागाच्या सेवा मिळवण्यासाठी अतिरिक्त अडचणींचा सामना करावा लागू शकतो.
कृषी विभागाच्या आकृतीबंधाचा पुनर्विचार करण्याची मागणी
नवीन आकृतीबंधाबाबत आक्षेप नोंदवताना संघटनेने पुनर्रचनेचा आग्रह धरला आहे.
नवीन आकृतीबंधाची अंमलबजावणी करण्यापूर्वी त्याचा शेतकरी, कृषी विस्तार सेवा आणि क्षेत्रीय तांत्रिक कामावर होणारा परिणाम तपासणे आवश्यक असल्याचे संघटनेचे म्हणणे आहे.
विशेषतः तांत्रिक संवर्गातील पदांची संख्या, त्यांची नियुक्ती कोणत्या स्तरावर होणार, क्षेत्रीय कामासाठी पुरेसे मनुष्यबळ उपलब्ध राहणार का आणि शेतकऱ्यांना स्थानिक पातळीवर कृषी विभागाची सेवा मिळणार का, या प्रश्नांचा विचार करणे आवश्यक आहे. Krushi Vibhag Recruitment Aakrutibandh 2026
अभ्यासगट नेमण्याची मागणी
नवीन आकृतीबंधाबाबत पुन्हा सविस्तर अभ्यास करण्यासाठी अभ्यासगट नेमावा, अशी मागणी करण्यात आली आहे.
अभ्यासगटाने नवीन आकृतीबंधाचा सर्वंकष अभ्यास करावा आणि त्यामध्ये शेतकरी, कृषी विस्तार सेवा, तांत्रिक संवर्ग, क्षेत्रीय कार्यालये आणि प्रशासकीय रचना यांचा विचार करावा, अशी भूमिका मांडण्यात आली आहे.
अभ्यासगटाच्या माध्यमातून प्रत्यक्ष क्षेत्रातील परिस्थिती समजून घेऊन आवश्यक त्या सुधारणा करता येऊ शकतात.
अहवालानंतरच अंतिम पुनर्रचना करण्याची मागणी
संघटनेच्या मागणीनुसार, अभ्यासगटाचा अहवाल प्राप्त झाल्यानंतरच कृषी विभागाच्या आकृतीबंधाची नव्याने पुनर्रचना करण्यात यावी.
अभ्यासगटाच्या अहवालामध्ये क्षेत्रीय पातळीवरील अडचणी, शेतकऱ्यांचा कृषी विभागाशी संपर्क, तांत्रिक मनुष्यबळाची आवश्यकता आणि विविध स्तरांवरील कार्यालयांची गरज यांचा विचार होणे अपेक्षित आहे.
त्यानंतर आवश्यक सुधारणा करून कृषी विभागाचा सुधारित आकृतीबंध घोषित करावा, अशी मागणी करण्यात आली आहे.
विद्यार्थ्यांनी आणि कृषी विभागातील उमेदवारांनी काय लक्षात ठेवावे?
कृषी विभागातील भरती आणि पदरचनेची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी हा विषय महत्त्वाचा आहे. कारण नवीन आकृतीबंधामुळे कृषी विभागातील पदांची रचना, तांत्रिक आणि अतांत्रिक संवर्गातील पदांचे प्रमाण तसेच क्षेत्रीय कार्यालयांची रचना यामध्ये बदल होण्याची शक्यता आहे.
मात्र, उपलब्ध वृत्तातील माहितीनुसार सध्या या मुद्द्यावर अधिकाऱ्यांचा आक्षेप आणि पुनर्रचनेची मागणी समोर आली आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी या बातमीचा अर्थ तात्काळ नवीन भरती जाहीर झाली किंवा सर्व पदांची भरती सुरू झाली असा घेऊ नये.
पदांची मंजुरी, आकृतीबंध आणि प्रत्यक्ष भरतीची जाहिरात या वेगवेगळ्या प्रक्रिया आहेत. त्यामुळे कृषी विभागातील भरतीची तयारी करणाऱ्या उमेदवारांनी अधिकृत भरती जाहिरात आणि शासनाच्या अधिकृत निर्णयांकडे लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे. Krushi Vibhag Recruitment Aakrutibandh 2026
निष्कर्ष
महाराष्ट्र कृषी विभागाच्या नवीन आकृतीबंधामध्ये 23,476 पदांना मंजुरी देण्यात आली असून त्यापैकी 19,724 तांत्रिक आणि 3,752 अतांत्रिक पदे आहेत. त्यामुळे कृषी विभागातील मनुष्यबळाच्या दृष्टीने हा महत्त्वाचा आकृतीबंध मानला जात आहे.
मात्र, या नव्या रचनेमुळे शेतकरी केंद्रित कृषी यंत्रणा आणि क्षेत्रीय तांत्रिक कामकाज कमकुवत होण्याची शक्यता असल्याचा आक्षेप महाराष्ट्र राज्य कृषी अधिकारी संघटनेने घेतला आहे. विशेषतः शेतकऱ्यांशी असलेला थेट संपर्क, उपविभागीय व मंडळ स्तरावरील कार्यालयांची उपलब्धता आणि क्षेत्रीय तांत्रिक मनुष्यबळ याबाबत प्रश्न उपस्थित करण्यात आले आहेत.
त्यामुळे नवीन आकृतीबंधाची पुन्हा सखोल तपासणी करून अभ्यासगटाच्या माध्यमातून अहवाल तयार करावा आणि त्या अहवालानंतरच आवश्यक सुधारणा करून सुधारित आकृतीबंध जाहीर करावा, अशी मागणी करण्यात आली आहे. Krushi Vibhag Recruitment Aakrutibandh 2026
महत्त्वाची टीप : वरील माहिती दिलेल्या वृत्तपत्रीय कात्रणाच्या आधारे तयार करण्यात आली आहे. आकृतीबंधातील पदांची प्रत्यक्ष भरती, पदनिहाय पात्रता, आरक्षण, वेतनश्रेणी किंवा भरतीची तारीख याबाबत स्वतंत्र अधिकृत जाहिरात/शासन निर्णय प्रसिद्ध झाल्यास त्यानुसार माहिती तपासणे आवश्यक आहे. Krushi Vibhag Recruitment Aakrutibandh 2026
