Medical College Faculty Reduction 2026 : महाराष्ट्रातील शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयांतील 27 पदे कायमस्वरूपी रद्द; 18 पदे सामावून घेणार संपूर्ण माहिती व विश्लेषण

शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयांतील 27 पदे कायमस्वरूपी रद्द; शिक्षण विभागाचा मोठा निर्णय, 18 पदे इतरत्र सामावून घेणार

राज्यातील शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयांच्या (Government Medical Colleges) शैक्षणिक संरचनेत मोठा बदल करण्यात आला आहे. राज्य शासनाच्या वैद्यकीय शिक्षण व औषधी द्रव्ये विभागाने एक महत्त्वपूर्ण आणि तितकाच वादग्रस्त निर्णय घेत, वैद्यकीय महाविद्यालयांमधील ‘रोगप्रतिबंधक व सामाजिक औषधवैद्यकशास्त्र’ (PSM Preventive and Social Medicine / Community Medicine) विभागातील मंजूर जागांपैकी 27 पदे कायमस्वरूपी रद्द केली आहेत.
त्याचबरोबर, जुन्या महाविद्यालयांमध्ये गरजेपेक्षा जास्त असलेली 18 अतिरिक्त पदे इतर नव्या महाविद्यालयांमध्ये वर्ग करून सामावून घेण्यात येणार आहेत. मात्र, शासनाच्या या निर्णयामुळे वैद्यकीय शिक्षणाचा दर्जा खालावण्याची शक्यता वर्तवली जात असून, या क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी यावर तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे.

निर्णयाची पार्श्वभूमी: राष्ट्रीय वैद्यकीय आयोगाचा (NMC) नवा आकृतीबंध

राष्ट्रीय वैद्यकीय आयोगाच्या (NMC National Medical Commission) नव्या निकषांनुसार राज्यातील 38 शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयांसाठी सुधारित आकृतीबंध जाहीर करण्यात आला आहे.

जुन्या विरुद्ध नव्या महाविद्यालयांमधील स्थिती:

   राज्यातील जुन्या शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयांमध्ये मंजूर असलेली पदे ही नव्या निकषांपेक्षा अधिक होती; तर दुसरीकडे नव्याने सुरू झालेल्या शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयांमध्ये प्राध्यापक व अध्यापकांची तीव्र कमतरता जाणवत होती.  Medical College Faculty Reduction 2026

शासनाचा दावा:

   ज्या ठिकाणी पदे जास्त होती, ती रद्द करण्यात आली असून 18 प्राध्यापक, सहयोगी प्राध्यापक व सहायक प्राध्यापकांची बदली ज्या महाविद्यालयांमध्ये रिक्त पदे आहेत, त्या ठिकाणी केली जाणार आहे. यामुळे नव्या रचनेमुळे राज्यातील वैद्यकीय शिक्षणातील अध्यापन व रुग्णोपचार व्यवस्थेत सुसूत्रता येईल, असा युक्तिवाद शासनाकडून केला जात आहे.  Medical College Faculty Reduction 2026

पदांची संख्या 309 वरून 282 वर: नेमका काय बदल झाला?

वैद्यकीय शिक्षण विभागाच्या जुन्या नियमांनुसार या विभागासाठी राज्यात प्राध्यापक, सहयोगी प्राध्यापक आणि सहायक प्राध्यापकांची एकूण 309 पदे मंजूर होती.
मात्र, नव्या नियमांनुसार ही संख्या कमी करून 282 वर आणली गेली आहे. म्हणजेच एकूण 27 पदे कायमस्वरूपी कमी करण्यात आली आहेत. यामध्ये सर्वाधिक कात्री ‘सहयोगी प्राध्यापक’ पदांवर चालवण्यात आली आहे.  Medical College Faculty Reduction 2026

पदानुसार आकडेवारीचा तपशील (तक्ता):

• पदाचे प्रकार आधीची मंजूर पदे नवीन मंजूर पदे कमी झालेली / रद्द पदे
  
  
• प्राध्यापक (Professor) 40 38 2
• सहयोगी प्राध्यापक (Associate Professor) 105 88 17
• सहायक प्राध्यापक (Assistant Professor) 164 156 8
• एकूण पदे 309 282 27  Medical College Faculty Reduction 2026

कोणत्या महाविद्यालयांतील जागा कमी होणार आणि कुठे वर्ग होणार?

शासनाच्या या सुधारित धोरणाचा फटका प्रामुख्याने जुन्या व मोठ्या शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयांना बसणार आहे.
ज्या महाविद्यालयांमधील जागा कमी होणार:

•    ग्रँट मेडिकल कॉलेज (जे. जे. रुग्णालय, मुंबई)
•    बी. जे. शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय (पुणे)
•    शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय (नागपूर)
•    छत्रपती संभाजीनगर
•    कोल्हापूर
•    मिरज
•    धुळे
•    लातूर
•    अलिबाग
•    सिंधुदुर्ग
•    सातारा

ज्या महाविद्यालयांमध्ये पदे वर्ग होणार:

•     अहिल्यानगर (अहमदनगर)
•    नागपूर येथील नवीन वैद्यकीय महाविद्यालये

वैद्यकीय क्षेत्रातील तज्ज्ञांची मते आणि प्रतिक्रिया

या निर्णयावर वैद्यकीय शिक्षण क्षेत्रातील माजी उच्चपदस्थ अधिकाऱ्यांमध्ये दोन परस्परविरोधी मते पाहायला मिळत आहेत:

“नव्या नियमांनुसार समायोजन फायदेशीर ठरेल”
“आधीच्या निर्णयानुसार जुन्या महाविद्यालयांत जास्त पदे मंजूर होती. ती राष्ट्रीय वैद्यकीय आयोगाच्या नव्या नियमांमुळे इतर ठिकाणी वर्ग करण्यात आली आहेत. त्यामुळे अध्यापनावर कोणताही विपरीत परिणाम होणार नाही. उलट ज्या ठिकाणी पदे कमी आहेत, तिथे पदे उपलब्ध झाल्याने वैद्यकीय शिक्षण सुरळीत मिळण्यास मदत होईल.”
— डॉ. दिलीप म्हैसेकर (माजी संचालक, वैद्यकीय शिक्षण संचालनालय)

“पगार वाचवण्याचा प्रयत्न; वैद्यकीय शिक्षणाचा दर्जा खालावेल”
“पदे कमी केल्याने आणि नवीन पदे निर्माण न केल्याने शिक्षकांची संख्या कमी होईल. परिणामी विद्यार्थ्यांना अपुरे शिक्षण मिळेल आणि त्यांना एक प्रकारे वाऱ्यावर सोडल्यासारखे होईल. पगार वाचवायचा हीच शासनाची भूमिका दिसते. दुसरीकडे नवीन वैद्यकीय महाविद्यालयांना भराभर परवानग्या दिल्या जात आहेत. पुरेशा प्राध्यापकांशिवाय शिक्षणाचा दर्जा निश्चितपणे खालावेल.”
— डॉ. प्रवीण शिनगारे (माजी संचालक, वैद्यकीय शिक्षण संचालनालय)

विद्यार्थी व वैद्यकीय शिक्षणावर होणारा थेट परिणाम

अध्यापनावर ताण:
   PSM (Preventive and Social Medicine) हा विषय वैद्यकीय शाखेतील (MBBS) अत्यंत पायाभूत विषय मानला जातो, जो ग्रामीण आरोग्य, साथरोग नियंत्रण आणि प्रतिबंधात्मक उपायांवर भर देतो. प्राध्यापकांची पदे कमी झाल्यामुळे अध्यापनाची गुणवत्ता बाधित होण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
पदभरतीवर गदा:
   27 पदे कायमची रद्द झाल्याने वैद्यकीय शिक्षक बनू पाहणाऱ्या भावी डॉक्टरांसाठी आणि स्पर्धा परीक्षा / भरतीच्या प्रतीक्षेत असलेल्या उमेदवारांसाठी उपलब्ध संधी कमी झाल्या आहेत.
नव्या महाविद्यालयांतील समायोजन तात्पुरते?
   18 पदे जुन्या कॉलेजमधून नव्या कॉलेजमध्ये वर्ग केली असली, तरी नव्या महाविद्यालयांच्या वाढत्या संख्येनुसार पूर्णवेळ नवीन पदांची भरती करणे गरजेचे होते, असा सूर अभ्यासकांमधून उमटत आहे.  Medical College Faculty Reduction 2026

MPSC Bailiff & Clerk Bharti