विद्यार्थी मित्रांनो, महाराष्ट्र शासनाच्या विविध विभागांमध्ये ‘कर सहाय्यक’ (Tax Assistant) आणि ‘लिपिक-टंकलेखक’ (Clerk-Typist) या पदांसाठी मोठी भरती होत असते. या पदांसाठी शैक्षणिक पात्रतेसोबतच ‘टंकलेखन अर्हता’ (Typing Qualification) अत्यंत महत्त्वाची असते. बऱ्याच उमेदवारांना टंकलेखन प्रमाणपत्राच्या अटींबाबत आणि नवीन सवलतींबाबत अनेक शंका असतात.
आजच्या या लेखामध्ये आपण शासनाच्या अधिकृत परिपत्रकानुसार टंकलेखनाची अर्हता, टायपिंग सर्टिफिकेट सादर करण्यासाठी मिळणारी मुदत आणि टंकलेखन सूट (Exemption) याबद्दलची सर्व सविस्तर माहिती सोप्या भाषेत पाहणार आहोत. MPSC Typing Qualifications 2026
1. पदांनुसार आवश्यक टंकलेखन वेग (Typing Speed)
कर सहाय्यक आणि लिपिक-टंकलेखक या दोन्ही पदांसाठी टायपिंगची अट वेगळी आहे, ती खालीलप्रमाणे समजून घ्या:
कर सहाय्यक (Tax Assistant): या पदासाठी उमेदवाराकडे मराठी टंकलेखनाचा वेग किमान 30 शब्द प्रति मिनिट (30 WPM) आणि इंग्रजी टंकलेखनाचा वेग किमान 40 शब्द प्रति मिनिट (40 WPM) असणे आवश्यक आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, या पदासाठी उमेदवाराकडे मराठी आणि इंग्रजी अशी दोन्ही प्रमाणपत्रे असणे अनिवार्य आहे.
लिपिक-टंकलेखक (Clerk-Typist): या पदासाठी उमेदवाराकडे मराठी टंकलेखनाचा वेग किमान 30 WPM किंवा इंग्रजी टंकलेखनाचा वेग किमान 40 WPM असणे आवश्यक आहे. म्हणजेच या पदासाठी तुमच्याकडे दोन्हीपैकी कोणतेही एक प्रमाणपत्र असले तरी तुम्ही अर्ज करू शकता. MPSC Typing Qualifications 2026
2. संगणक टंकलेखन प्रमाणपत्र (Computer Typing Certificate) ग्राह्य धरले जाते का?
होय, नक्कीच. शासनाच्या 31 ऑक्टोबर 2013 च्या निर्णयानुसार, शासनाने विहित केलेली संगणक टंकलेखन अर्हता म्हणजेच ‘बेसिक कोर्स इन कॉम्प्युटर टायपिंग’ (Basic Course in Computer Typing) ग्राह्य धरली जाते. तुमचे मराठी 30 WPM किंवा इंग्रजी 40 WPM चे कॉम्प्युटर टायपिंग प्रमाणपत्र हे शासकीय वाणिज्य प्रमाणपत्राच्या (Manual Typing) समकक्ष म्हणून स्वीकारले जाते. MPSC Typing Qualifications 2026
3. टंकलेखन प्रमाणपत्र कधीपर्यंत मिळवणे आवश्यक आहे?
शासकीय वाणिज्य परीक्षा मंडळाची ही टंकलेखन अर्हता (सर्टिफिकेट) आयोगाकडून (उदा. MPSC) निश्चित करण्यात येणाऱ्या विशिष्ट दिनांकास किंवा त्यापूर्वी धारण करणे उमेदवारांना अनिवार्य असते. म्हणजेच, बहुतांश वेळा अर्ज भरण्याच्या शेवटच्या तारखेपर्यंत हे प्रमाणपत्र तुमच्या हातात असणे गरजेचे असते.
4. नियुक्तीनंतर प्रमाणपत्र सादर करण्यासाठी 4 वर्षांची विशेष सवलत (सर्वात महत्त्वाचा नियम)
शासनाच्या सामान्य प्रशासन विभागाने 12 जानेवारी 2023 रोजी एका अत्यंत महत्त्वाच्या निर्णयानुसार (GR) लिपिक-टंकलेखक संवर्गासाठी काही विशेष अटी आणि सवलती लागू केल्या आहेत. त्या खालीलप्रमाणे आहेत:
फक्त इंग्रजी प्रमाणपत्र असल्यास: जर एखाद्या उमेदवाराकडे फक्त इंग्रजी टंकलेखनाचे (40 WPM) प्रमाणपत्र असेल आणि त्याची लिपिक-टंकलेखक पदावर नियुक्ती झाली, तर त्या उमेदवाराला नियुक्तीच्या दिनांकापासून 4 वर्षांच्या आत मराठी टंकलेखनाचे किमान 30 WPM वेग मर्यादेचे प्रमाणपत्र सादर करणे सक्तीचे आहे.
फक्त मराठी प्रमाणपत्र असल्यास: जर एखाद्या उमेदवाराकडे फक्त मराठी टंकलेखनाचे (30 WPM) प्रमाणपत्र असेल आणि त्याची नियुक्ती अशा कार्यालयात झाली जिथे इंग्रजी भाषेचे कामकाज जास्त चालते (उदा. न्यायालये किंवा सरकारी वकिलांची कार्यालये), तर अशा उमेदवाराला त्याच्या नियुक्तीच्या दिनांकापासून 4 वर्षांच्या आत इंग्रजी टंकलेखनाचे किमान 40 WPM वेग मर्यादेचे प्रमाणपत्र सादर करणे गरजेचे राहील.
कठोर कारवाई (वेतनवाढ रोखणार): जर कोणत्याही उमेदवाराने या 4 वर्षांच्या सवलतीच्या कालावधीत आवश्यक असलेले टंकलेखन प्रमाणपत्र सादर केले नाही, तर संबंधितांची ‘वेतनवाढ’ (Increment) रोखण्यात येईल, अशी स्पष्ट ताकीद या नियमात देण्यात आली आहे. MPSC Typing Qualifications 2026
5. टंकलेखन अर्हता धारण करण्यातून तात्पुरती सूट कोणाला मिळते? (Exemptions)
शासनाने काही विशिष्ट प्रवर्गातील उमेदवारांना टंकलेखन परीक्षा उत्तीर्ण होण्यासाठी नियुक्तीनंतर विशेष सवलत दिली आहे. या उमेदवारांना अर्ज करताना टायपिंग प्रमाणपत्र अनिवार्य नसते:
1. दिव्यांग उमेदवार (PWD): 16 नोव्हेंबर 2016 च्या शासन निर्णयानुसार, दिव्यांग आरक्षण घेणाऱ्या पात्र उमेदवारांना टंकलेखन परीक्षा उत्तीर्ण होण्यासाठी त्यांच्या नियुक्तीच्या दिनांकापासून 2 वर्षांचा कालावधी आणि 2 संधी दिल्या जातात. त्यामुळे त्यांच्यासाठी सुरुवातीलाच टंकलेखन अर्हता अनिवार्य नाही.
2. माजी सैनिक (Ex-Servicemen): 13 जून 2019 च्या शासन निर्णयानुसार, माजी सैनिक उमेदवारांनाही टंकलेखनाची परीक्षा उत्तीर्ण होण्यासाठी त्यांच्या नियुक्तीच्या दिनांकापासून 2 वर्षांचा कालावधी आणि 2 संधी अनुज्ञेय आहेत. त्यामुळे त्यांच्यासाठीही ही अर्हता सुरुवातीला अनिवार्य नाही.
3. अनाथ उमेदवार (Orphan): महिला व बाल विकास विभागाच्या 7 जुलै 2022 च्या शासन निर्णयानुसार, अनाथ आरक्षण घेणाऱ्या उमेदवारांना टंकलेखनाची परीक्षा उत्तीर्ण होण्यासाठी त्यांच्या नियुक्तीच्या दिनांकापासून 2 वर्षांचा कालावधी दिला जातो. MPSC Typing Qualifications 2026
थोडक्यात सांगायचे तर:
जर तुम्ही कर सहाय्यक पदाची तयारी करत असाल तर दोन्ही टायपिंग (मराठी 30 आणि इंग्रजी 40) पूर्ण करून ठेवा. आणि जर तुम्ही लिपिक-टंकलेखक (Clerk Typist) पदाची तयारी करत असाल, तर किमान एक टायपिंग सर्टिफिकेट जवळ असणे आवश्यक आहे, उरलेले सर्टिफिकेट तुम्ही नोकरी लागल्यानंतर 4 वर्षांच्या आत देऊ शकता.
स्पर्धा परीक्षांच्या अशाच नवनवीन अपडेट्स आणि अचूक माहितीसाठी आमच्या वेबसाईटला नियमित भेट देत राहा! MPSC Typing Qualifications 2026
