Nagar Parishad Bharti Rules Update 2026 : नगरपरिषद व नगरपंचायत भरती सेवाप्रवेश नियमावली व शैक्षणिक अर्हतेत मोठा बदल; सुधारित आदेश जारी |
महाराष्ट्र नगरपरिषद व नगरपंचायत भरती नियमावलीत मोठा बदल: गट-क व गट-ड संवर्गातील पदांसाठी सुधारित शैक्षणिक अर्हता आणि नवीन नियम जारी
महाराष्ट्र शासनाच्या नगरपरिषद प्रशासन संचालनालयामार्फत राज्यातील सर्व नगरपरिषदा आणि नगरपंचायतींमधील गट-क आणि गट-ड संवर्गातील विविध पदांच्या सेवाप्रवेश नियमावलीमध्ये महत्त्वपूर्ण सुधारणा करण्यात आली आहे. आयुक्त तथा संचालक यांनी 18 सप्टेंबर 2026 रोजी यासंदर्भातील अधिकृत सुधारणा आदेश (आदेश क्र. नप्रसं/कक्ष-4/2026/E-8875044) निर्गमित केले आहेत.
यापूर्वी दि. 20 मार्च 2025 रोजी प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या मूळ सेवाप्रवेश नियमांमध्ये सुधारणा करून अनेक पदांसाठी आवश्यक शैक्षणिक पात्रता, तांत्रिक पात्रता, अनुभवाच्या अटी आणि संगणक प्रमाणपत्राबाबत अत्यंत महत्त्वाचे बदल करण्यात आले आहेत. स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणाऱ्या उमेदवारांसाठी व कर्मचाऱ्यांसाठी ही सर्व माहिती समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. Nagar Parishad Bharti Rules Update 2026
पूर्वी या नियमांना “नगरपरिषद, नगरपंचायत (नगरपरिषद गट-क व गट-ड संवर्गातील) (सेवाप्रवेश) नियम, 2023” असे संबोधले गेले होते.
सुधारित आदेशानुसार, आता या नियमांचे अधिकृत नाव “नगरपरिषद व नगरपंचायत (गट-क व गट-ड संवर्गातील) सेवाप्रवेश नियम, 2024” असे करण्यात आले आहे.
२. संगणक अर्हता प्रमाणपत्र (MS-CIT किंवा समकक्ष) बाबत सुधारित नियम
संगणक अर्हतेबाबतच्या नियम क्र. 9 मध्ये अत्यंत महत्त्वाचा आणि दिलासादायक बदल करण्यात आला आहे:
- पदोन्नतीने नियुक्त होणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठी: पदोन्नतीपूर्वी शासनाच्या नियमांनुसार संगणक अर्हता प्रमाणपत्र धारण करणे, माहिती व तंत्रज्ञान विषयक परीक्षा उत्तीर्ण होणे किंवा सामान्य प्रशासन
- विभागाच्या वयोमर्यादेनुसार सूट मिळणे अनिवार्य राहील. अन्यथा वरिष्ठ पदावर पदोन्नती दिली जाणार नाही.
- सरळसेवेने नियुक्त होणाऱ्या उमेदवारांसाठी: जर उमेदवाराकडे नियुक्तीपूर्वी संगणक अर्हता प्रमाणपत्र नसेल, तर शासनाने विहित केलेल्या मुदतीत ते सादर करणे आवश्यक राहील. जर
- विहित मुदतीत प्रमाणपत्र दिले नाही, तर ते सादर करेपर्यंत संबंधित कर्मचाऱ्याची वार्षिक वेतनवाढ (Increment) आणि पुढील पदोन्नती रोखली जाईल. Nagar Parishad Bharti Rules Update 2026
३. गट-क (Group-C) पदांमधील शैक्षणिक अर्हतेत झालेले प्रमुख बदल (परिशिष्ट-1)
शासन आदेशानुसार गट-क मधील विविध पदांच्या पूर्वीच्या व सुधारित शैक्षणिक पात्रतेचा तपशील खालीलप्रमाणे आहे:
१) लिपिक-टंकलेखक (गट-क)
- नेमणूक पद्धत: 50% सरळसेवा आणि 50% पदोन्नती.
- सरळसेवेसाठी अर्हता:
- मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची कोणत्याही शाखेची पदवी.
- राज्य शासनाची मराठी 30 श.प्र.मि. किंवा इंग्रजी 40 श.प्र.मि. वेगाची टंकलेखन परीक्षा उत्तीर्ण असल्याचे प्रमाणपत्र.
- मराठी भाषेचे पुरेसे ज्ञान आवश्यक. Nagar Parishad Bharti Rules Update 2026
पदोन्नतीसाठी अर्हता:
- नगरपरिषद/नगरपंचायत आस्थापनेवरील चतुर्थ श्रेणीतील किमान 3 वर्षांचा नियमित सेवेचा अनुभव.
- आदेश निर्गमित तारखेस कार्यरत असलेल्या चतुर्थ श्रेणी कर्मचाऱ्यांना HSC (12 वी) उत्तीर्ण असणे आवश्यक; मात्र त्यानंतर नियुक्त होणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना पदवी असणे बंधनकारक असेल.
- मराठी 30 श.प्र.मि. / इंग्रजी 40 श.प्र.मि. टंकलेखन.
- MS-CIT किंवा समकक्ष परीक्षा उत्तीर्ण.
- विभागीय परीक्षा उत्तीर्ण असणे आवश्यक. Nagar Parishad Bharti Rules Update 2026
२) लघुटंकलेखक (गट-क) (स्वीय सेवा)
नेमणूक: 100% सरळसेवा.
सुधारित अर्हता:
कोणत्याही शाखेची पदवी.
मराठी किंवा इंग्रजी लघुलेखनाची (Shorthand) 80 श.प्र.मि. वेगाची परीक्षा उत्तीर्ण (पूर्वी दोन्ही भाषांची सक्ती वाटत होती, आता ‘किंवा’ पर्याय स्पष्ट करण्यात आला आहे).
मराठी 30 श.प्र.मि. / इंग्रजी 40 श.प्र.मि. टंकलेखन प्रमाणपत्र.
मराठी भाषेचे ज्ञान आवश्यक. Nagar Parishad Bharti Rules Update 2026
३) वाहन चालक (गट-क) (तांत्रिक सेवा)
नेमणूक: 100% सरळसेवा.
सुधारित अर्हता:
- माध्यमिक शालांत प्रमाणपत्र (SSC / 10 वी) परीक्षा उत्तीर्ण.
- हलके वाहन चालविण्याचा वैध परवाना (Light Motor Vehicle License).
- मराठी भाषेचे ज्ञान आवश्यक.
- (पूर्वीची 3 वर्षांच्या अनुभवाची व दुरुस्ती प्रशिक्षणाची अनिवार्य अट आता सुधारित नियमात वगळण्यात आली आहे.)
४) उद्यान पर्यवेक्षक (गट-क)
नेमणूक: 100% सरळसेवा.
सुधारित अर्हता:
मान्यताप्राप्त कृषी विद्यापीठाची बी.एस्सी. (हॉर्टिकल्चर / ॲग्रिकल्चर / फॉरेस्ट्री) पदवी किंवा मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची वनस्पतीशास्त्रातील पदवी परीक्षा उत्तीर्ण.
(पूर्वीची 3 वर्षांच्या अनुभवाची प्राधान्य अट सुधारित नियमातून काढण्यात आली आहे.) Nagar Parishad Bharti Rules Update 2026
५) गाळणी चालक / प्रयोगशाळा सहायक (गट-क)
नेमणूक: 100% सरळसेवा.
सुधारित अर्हता:
रसायनशास्त्र (Chemistry) विषयासह विज्ञान शाखेची पदवी.
प्रयोगशाळा सहायक पदासाठी मान्यताप्राप्त संस्थेचे डी.एम.एल.टी. (DMLT) पदविका उत्तीर्ण.
मराठी भाषेचे पुरेसे ज्ञान आवश्यक.
६) जोडारी / वीजतंत्री (गट-क)
नेमणूक: 100% सरळसेवा.
सुधारित अर्हता:
10 वी (SSC) उत्तीर्ण.
ITI मधून जोडारी (Fitter) किंवा वीजतंत्री (Electrician) अभ्यासक्रम उत्तीर्ण प्रमाणपत्र.
(पूर्वीची 3 वर्षांच्या अनुभवाची अट सुधारित नियमातून वगळण्यात आली आहे.)
७) पंप ऑपरेटर व तारतंत्री (वायरमन) (गट-क)
नेमणूक: 100% सरळसेवा.
सुधारित अर्हता:
10 वी (SSC) उत्तीर्ण.
संबंधित विषयात (पंप ऑपरेटर / वायरमन) ITI प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम पूर्ण.
८) अनुरेखक (Tracer) व आरेखक (Draftsman) (गट-क)
नेमणूक: 100% सरळसेवा.
सुधारित अर्हता:
पूर्वी यासाठी 12 वी (HSC) पात्रता होती, आता ती शिथिल करून 10 वी (SSC) उत्तीर्ण अशी करण्यात आली आहे.
शासनमान्य संस्थेकडील ऑटोकॅड (AutoCAD) किंवा Spatial Planning मधील GIS कोर्स उत्तीर्ण प्रमाणपत्र.
मराठी भाषेचे ज्ञान आवश्यक. Nagar Parishad Bharti Rules Update 2026
९) रोखपाल (Cashier) (गट-क)
नेमणूक: 100% सरळसेवा.
सुधारित अर्हता:
कोणत्याही शाखेची पदवी.
मराठी 30 श.प्र.मि. / इंग्रजी 40 श.प्र.मि. टंकलेखन परीक्षा उत्तीर्ण.
मराठी भाषेचे ज्ञान आवश्यक.
१०) वाहन चालक कम ऑपरेटर (यंत्र चालक) (गट-क, अग्निशमन सेवा)
नेमणूक: 100% सरळसेवा.
शैक्षणिक व तांत्रिक अर्हता:
10 वी (SSC) उत्तीर्ण.
राष्ट्रीय/राज्य अग्निशमन प्रशिक्षण केंद्र किंवा अखिल भारतीय स्थानिक स्वराज्य संस्था यांचा 6 महिन्यांचा अग्निशमन प्रशिक्षण पाठ्यक्रम पूर्ण किंवा महाराष्ट्र राज्य तंत्र शिक्षण मंडळाचा 2 वर्षे कालावधीचा अग्निशमन कोर्स उत्तीर्ण प्रमाणपत्र. Nagar Parishad Bharti Rules Update 2026
वैध जड वाहन चालविण्याचा परवाना (Heavy Vehicle License).
मराठी भाषेचे ज्ञान आवश्यक.
शारीरिक पात्रता:
- उंची: पुरुष – किमान 165 सें.मी., महिला – किमान 157 सें.मी.
- छाती: पुरुषांसाठी न फुगवता किमान 81 सें.मी. व फुगवून 5 सें.मी. जास्त (महिलांना लागू नाही).
- वजन: पुरुष – किमान 50 कि.ग्रॅ., महिला – किमान 46 कि.ग्रॅ.
- दृष्टी: चष्म्याशिवाय 6/6 आणि रंगांधळेपणा नसणे (Ishihara Chart नुसार).
- वयोमर्यादा: उमेदवाराचे वय 30 वर्षांपेक्षा जास्त नसावे (राखीव प्रवर्गास नियमानुसार सूट).
११) वैद्यकीय अधिकारी (गट-क)
नेमणूक: 100% सरळसेवा.
सुधारित अर्हता:
एम.बी.बी.एस. (MBBS) पदवी.
महाराष्ट्र मेडिकल कौन्सिल अंतर्गत नोंदणी.
मराठी भाषेचे ज्ञान.
(पूर्वीची 3 वर्षांच्या अनुभवाची अट सुधारित नियमात वगळण्यात आली आहे.)
१२) आरोग्य सहायक (गट-क)
नेमणूक: 100% सरळसेवा.
सुधारित अर्हता:
12 वी (HSC) परीक्षा उत्तीर्ण.
शासनाचा बहुउद्देशीय आरोग्य कर्मचारी (MPW) किमान 12 महिन्यांचा प्रशिक्षण पाठ्यक्रम उत्तीर्ण किंवा स्वच्छता निरीक्षक (Sanitary Inspector) अभ्यासक्रम उत्तीर्ण.
मराठी भाषेचे ज्ञान.
(2 वर्षांच्या अनुभवाची अट आता वगळण्यात आली आहे.)
१३) परिचारिका (Staff Nurse) (गट-क)
नेमणूक: 100% सरळसेवा.
सुधारित अर्हता:
12 वी (HSC) परीक्षा उत्तीर्ण.
महाराष्ट्र नर्सिंग कौन्सिलची जनरल नर्सिंग व मिडवायफरी (GNM) पदविका आणि कौन्सिलची वैध नोंदणी.
मराठी भाषेचे ज्ञान.
(पूर्वी आवश्यक असणारा 3 वर्षांचा अनुभव आता सुधारित नियमांनुसार अनिवार्य राहिलेला नाही.)
४. गट-ड (Group-D) पदांमधील शैक्षणिक अर्हतेत झालेले बदल (परिशिष्ट-2)
१) व्हालमन (गट-ड)
नेमणूक: 100% सरळसेवा.
सुधारित अर्हता: 10 वी (SSC) उत्तीर्ण + ITI मधून नळ कारागीर (Plumber) अभ्यासक्रम पूर्ण + मराठी भाषेचे ज्ञान. (MS-CIT आणि अनुभवाची पूर्वीची अट वगळण्यात आली आहे).
२) अग्निशामक विमोचक (फायरमन) (गट-ड)
नेमणूक: 100% सरळसेवा.
शैक्षणिक अर्हता:
10 वी (SSC) उत्तीर्ण.
राष्ट्रीय/राज्य अग्निशमन प्रशिक्षण केंद्र किंवा अखिल भारतीय स्थानिक स्वराज्य संस्था यांचा 6 महिन्यांचा कोर्स किंवा MSBTE चा 2 वर्षांचा अग्निशमन कोर्स उत्तीर्ण प्रमाणपत्र.
शारीरिक पात्रता: उंची (पुरुष 165 सेमी, महिला 157 सेमी), छाती (पुरुष 81 ते 86 सेमी), वजन (पुरुष 50 किग्रॅ, महिला 46 किग्रॅ), विनाचष्मा दृष्टी 6/6.
वयोमर्यादा: कमाल 30 वर्षे.
३) सफाई कामगार (गट-ड)
नेमणूक: नामनिर्देशन / वारसाहक्काने.
सुधारित अर्हता: या पदासाठी पूर्वी किमान 7 वी उत्तीर्ण अशी पात्रता होती, ती आता सुधारित करून केवळ 4 थी उत्तीर्ण करण्यात आली आहे. सोबत मराठी भाषेचे ज्ञान आवश्यक आहे.
५. भरती प्रक्रियेचे महत्त्वाचे सर्वसाधारण नियम
अधिवास (Domicile): उमेदवार भारताचा नागरिक असावा आणि महाराष्ट्रात किमान 15 वर्षे अधिवास असणे आवश्यक (किंवा महाराष्ट्रातील जन्माचा पुरावा).
वयोमर्यादा: किमान वय 18 वर्षे पूर्ण असावे. कमाल वयोमर्यादा महाराष्ट्र शासनाच्या प्रचलित नियमांनुसार राहील व मागासवर्गीय उमेदवारांना नियमानुसार शिथिलता असेल.
लहान कुटुंबाचे प्रतिज्ञापत्र: उमेदवाराला 2 पेक्षा अधिक मुले/अपत्ये असू नयेत (महाराष्ट्र नागरी सेवा लहान कुटुंबाचे प्रतिज्ञापत्र नियम 2005 लागू).
परिविक्षाधीन कालावधी (Probation Period): सरळसेवेने नियुक्त होणाऱ्या उमेदवारांचा परिविक्षाधीन कालावधी 2 वर्षांचा असेल. अपवादात्मक स्थितीत तो जास्तीत जास्त आणखी 1 वर्षापर्यंत वाढवला जाऊ शकतो.
जिल्हा निवड समिती रचना: सरळसेवा भरती प्रक्रिया जिल्हा स्तरावर जिल्हाधिकाऱ्यांच्या अध्यक्षतेखालील जिल्हा निवड समितीमार्फत राबवली जाईल. यामध्ये समाजकल्याण, महिला व बालकल्याण, आदिवासी विकास अधिकारी आणि संबंधित नगरपरिषदेचे मुख्याधिकारी सदस्य असतील. Nagar Parishad Bharti Rules Update 2026
निष्कर्ष: विद्यार्थ्यांसाठी हा बदल का महत्त्वाचा आहे?
या सुधारित आदेशामुळे अनेक तांत्रिक आणि आरोग्य संवर्गातील पदांसाठी पूर्वी अनिवार्य असलेली अनुभवाची (Experience) अट पूर्णपणे रद्द करण्यात आली आहे. तसेच अनुरेखक/आरेखक पदांसाठी शिक्षण 12 वी ऐवजी 10 वी करण्यात आले असून सफाई कामगार पदासाठी पात्रता 7 वी वरून 4 थी करण्यात आली आहे. यामुळे शासकीय सेवेची तयारी करणाऱ्या हजारो फ्रेश पदवीधर, आयटीआय व डिप्लोमाधारक विद्यार्थ्यांना आगामी नगरपरिषद पदभरतीमध्ये मोठी संधी मिळणार आहे. Nagar Parishad Bharti Rules Update 2026
