पुणे: महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या (MPSC) विविध स्पर्धा परीक्षांसाठी आता ओएमआर (OMR) पद्धतीऐवजी संगणक प्रणालीवर आधारित म्हणजेच ‘सीबीटी’ (CBT – Computer Based Test) परीक्षा पद्धत लागू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. आयोगाच्या या निर्णयाला राज्यभरातील स्पर्धा परीक्षा देणाऱ्या विद्यार्थ्यांकडून मोठ्या प्रमाणात विरोध होत आहे. विद्यार्थ्यांच्या मनातील याच शंका आणि भीती दूर करण्यासाठी एमपीएससी आयोगाने ‘वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न’ (FAQs) प्रसिद्ध केले आहेत.
या माध्यमातून आयोगाने ऑनलाइन परीक्षा, नॉर्मलायझेशन (गुणांचे समानीकरण), तांत्रिक सुरक्षा, पूर्व परीक्षेच्या संधी आणि प्रतीक्षा यादी (Waiting List) बाबत सविस्तर स्पष्टीकरण दिले आहे. ही संपूर्ण परीक्षा प्रक्रिया पूर्णपणे सुरक्षित आणि पारदर्शक असल्याचा दावा आयोगाने केला आहे. विद्यार्थ्यांच्या सोयीसाठी या नवीन नियमांची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे: MPSC CBT Exam New Rules 2026
१. ओएमआर (OMR) ऐवजी ‘सीबीटी’ (CBT) पद्धत का?
आयोगाकडे आता ‘गट-अ’ (Group-A) ते ‘गट-क’ (Group-C) ची सर्व पदे आल्यामुळे परीक्षा देणाऱ्या उमेदवारांची संख्या आणि परीक्षांचे प्रमाण खूप वाढले आहे. या प्रचंड वाढलेल्या वर्कलोडला हाताळण्यासाठी आणि पारदर्शकता टिकवण्यासाठी पारंपारिक OMR (उत्तरपत्रिका) पद्धतीला पर्याय म्हणून ‘सीबीटी’ (CBT) म्हणजेच कॉम्प्युटर बेस्ड टेस्टचा अवलंब करण्यात येत आहे. MPSC CBT Exam New Rules 2026
२. हायटेक सुरक्षेमुळे पेपरफुटी आणि हॅकिंग अशक्य!
विद्यार्थ्यांमध्ये सर्वात मोठी भीती पेपर लीक किंवा हॅकिंगची आहे. यावर आयोगाने अत्यंत कडक सुरक्षा उपायांची माहिती दिली आहे:
इंटरनेटचा वापर नाही: परीक्षा केंद्रावरील संगणक हे इंटरनेटशी किंवा कोणत्याही बाह्य उपकरणांशी (External Devices) जोडलेले नसतात. ते एका सुरक्षित स्थानिक नेटवर्कवर (LAN) चालतात, त्यामुळे ते हॅक करणे 100% अशक्य आहे.
एनक्रिप्टेड प्रश्नपत्रिका (Encrypted Question Papers): प्रश्नपत्रिका परीक्षा सुरू होईपर्यंत पूर्णपणे ‘एनक्रिप्टेड’ (गुपित कोडमध्ये) असतात. जेव्हा उमेदवार स्वतः लॉग-इन करेल, त्यानंतरच ती प्रश्नपत्रिका संगणकावर उघडेल.
अद्ययावत तंत्रज्ञानाचा वापर: सुरक्षेसाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI – Artificial Intelligence), बायोमेट्रिक पडताळणी (Biometric Verification), सीसीटीव्ही (CCTV), मोबाईल जॅमर (Mobile Jammer) आणि ऑडिट लॉग्सचा वापर केला जाणार आहे.
सिक्युरिटी ऑडिट: सर्व परीक्षा केंद्रांचे सिक्युरिटी ऑडिट ‘सी-डॅक’ (C-DAC) या नामांकित सरकारी संस्थेकडून केले जाईल. MPSC CBT Exam New Rules 2026
३. तांत्रिक बिघाड झाल्यास विद्यार्थ्यांचे नुकसान नाही
ऑनलाइन परीक्षेत संगणक बंद पडला किंवा लाईट गेली तर काय? यावर आयोगाने स्पष्ट केले आहे की:
परीक्षेत अचानक तांत्रिक बिघाड झाल्यास उमेदवारांचे कोणतेही नुकसान होणार नाही, याची पूर्ण दक्षता घेण्यात आली आहे.
संगणक बंद पडल्यास, परीक्षा ज्या प्रश्नावर थांबली होती, तिथूनच ती पुन्हा सुरू होईल.
तांत्रिक बिघाडामुळे वाया गेलेला अतिरिक्त वेळ उमेदवाराला वाढवून दिला जाईल.
मार्क फॉर रिव्ह्यू (Mark for Review): ऑनलाइन परीक्षेत उमेदवारांना ‘मार्क फॉर रिव्ह्यू’ हा पर्याय मिळेल, ज्याद्वारे परीक्षा संपेपर्यंत उमेदवार आपले उत्तर कधीहीबदलू शकतात.
मॉक टेस्ट (Mock Test): विद्यार्थ्यांना या परीक्षेचा सराव करता यावा, यासाठी आयोगाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर लवकरच ‘मॉक टेस्ट’ उपलब्ध करून दिली जाणार आहे. MPSC CBT Exam New Rules 2026
४. बहु-सत्र परीक्षा आणि गुणांचे समानीकरण (Normalization)
उमेदवारांची संख्या मोठी असल्याने ही परीक्षा एकापेक्षा अधिक सत्रांमध्ये (Multiple Sessions) घेतली जाईल.
वेगवेगळ्या प्रश्नपत्रिका: प्रत्येक सत्रासाठी आयोगाकडून स्वतंत्र प्रश्नपत्रिका दिली जाईल.
नॉर्मलायझेशन (Normalization): वेगवेगळ्या प्रश्नपत्रिकांच्या काठिण्य पातळीत (Difficulty Level) फरक असू शकतो. हा फरक विचारात घेऊन, सर्व उमेदवारांना समान न्याय मिळावा यासाठी वैज्ञानिक आणि सांख्यिकीय पद्धतीने गुणांचे समानीकरण म्हणजेच ‘नॉर्मलायझेशन’ केले जाईल.
महत्त्वाचा नियम: जी परीक्षा केवळ 1 च सत्रात पार पडेल, त्या परीक्षेसाठी नॉर्मलायझेशन लागू करण्याची कोणतीही आवश्यकता राहणार नाही.
नॉर्मलायझेशनसाठी वापरण्यात येणारे सूत्र (Formula) आयोगाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर स्वतंत्रपणे प्रसिद्ध केले जाईल. MPSC CBT Exam New Rules 2026
५. पूर्व परीक्षेच्या संधींमध्ये वाढ आणि प्रतीक्षा यादीचा नियम
वर्षातून २ किंवा अधिक वेळा परीक्षा: वर्ष 2027 पासून राजपत्रित (Gazetted) आणि अराजपत्रित (Non-Gazetted) सेवांसाठी वर्षातून 2 किंवा त्यापेक्षा अधिक वेळा पूर्वपरीक्षा घेतल्या जातील.
मुख्य परीक्षेसाठी पात्रता: एका पूर्वपरीक्षेत पात्र ठरलेला उमेदवार मुख्य परीक्षेला बसू शकेल.
२ वर्षांसाठी प्रतीक्षा यादी वैध: नवीन धोरणानुसार, परीक्षेची प्रतीक्षा यादी (Waiting List) आता निकाल लागल्यापासून पुढील 2 वर्षांसाठी वैध राहील.
न्यायालयीन प्रक्रियेत सवलत: न्यायालयीन प्रक्रियेमुळे जर भरतीला स्थगिती मिळाली, तर तो स्थगितीचा काळ या 2 वर्षांत मोजला जाणार नाही.
६. मुख्य परीक्षेतून वैकल्पिक विषय (Optional Subject) रद्द!
वर्ष 2027 पासून होणाऱ्या राज्य सेवा (गट-अ आणि गट-ब) मुख्य परीक्षेतून वैकल्पिक विषय (Optional Subject) पूर्णपणे वगळण्यात आला आहे.
देशातील अनेक राज्य लोकसेवा आयोगांनी ही पद्धत स्वीकारली आहे. सर्व उमेदवारांना समान संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी हा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेण्यात आला आहे.
टीप: हा निर्णय फक्त राज्य सेवा (गट-अ आणि गट-ब) परीक्षेलाच लागू राहील. इतर तांत्रिक व विशेष सेवांच्या मुख्य परीक्षांमध्ये सध्याची विद्यमान पद्धतच कायम राहणार आहे.
निष्कर्ष:
एमपीएससी आयोगाने घेतलेले हे निर्णय परीक्षा प्रक्रियेत पारदर्शकता आणण्यासाठी आणि पेपरफुटीसारख्या गैरप्रकारांना आळा घालण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल ठरणार आहेत. विद्यार्थ्यांनी कोणत्याही अफवांवर विश्वास न ठेवता नवीन पद्धतीनुसार आपल्या अभ्यासाचे नियोजन करावे, असे आवाहन तज्ज्ञांकडून केले जात आहे. MPSC CBT Exam New Rules 2026
